Moeilijke tijden voor maandblad Frysk en Frij

Ingezonden brieven in de Friese kranten. Een protest-cd en zelfs schaatskampioen Ids Postma bemoeit zich ermee. De dreigende ondergang van een een tientallen jaren oud Fries maandblad.

Het enige Friestalige maandblad Frysk en Frij dreigt te verdwijnen. Provinciale Staten van Friesland stemden onlangs tegen een jaarlijkse subsidie van 125.000 gulden. “Onverantwoord” en “beschamend voor de Friese taal en cultuur”, zegt oud-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken D. de Graaff-Nauta hierover. Zij had als voorzitter van een comité van aanbeveling aangedrongen op steun voor het opinie/maandblad, dat in Friesland beschouwd wordt als een kweekvijver van journalistiek talent en een podium voor jonge dichters en auteurs.

Het unôfhinklik moanneblêd Frysk en Frij - als illegaal blad in de oorlog verschenen, vandaar de naam - kreeg tot 1992 jaarlijks drie ton van de provincie en het Bedrijfsfonds voor de Pers. In 1993 was dat nog maar een ton. In 1994 gaf de provincie nog eenmaal 40.000 gulden. Daarna was het voorbij. De provincie wilde dat het blad samenwerkte met andere Friese media, maar het blad zei dat dat niet kon zonder financiële steun van de overheid.

Na de subsidiestop veranderde het weekblad in een maandblad en kromp de redactie met eenderde in. Er zijn nu nog twee redacteuren over die fulltime werken, maar slechts voor anderhalve dag betaald krijgen. Ook voor de medewerkers is er te weinig geld. Een onacceptabele situatie, vindt het comité. De Graaff: “Een provincie die de Friese taal en cultuur wil bevorderen moet ook geld overhebben voor een Friestalig blad.”

De commissieleden - naast De Graaff-Nauta ook D66-Kamerlid G. Ybema, oud-burgemeester J. te Loo van Leeuwarden en oud-secretaris van de Friese Kamer van Koophandel E. Steenbeek - schreven een nieuw ondernemingsplan. Hierin wijzen zij op de drie ton abonnementsgeld die het blad jaarlijks ontvangt. En op de bereidheid van het Bedrijfsfonds voor de Pers een nieuwe aanvraag voor steun te behandelen als de provincie ook bijdraagt.

De Staten wilden er niet aan. Een kleine meerderheid stemde het voorstel van Gedeputeerde Staten af. GS wilden de 125.000 gulden voor een deel weghalen bij de populaire F-side, een Friestalige pagina die sinds 1994 elke veertien dagen als gesubsidieerde advertorial in beide Friese regionale kranten verschijnt. Gedeputeerde B. Mulder (cultuur) is teleurgesteld door het stemgedrag van de Staten. “Ik heb er een jaar lang alles aan gedaan om dit voorstel op de agenda te krijgen, maar als de Staten niet willen, houdt het op.”

PvdA-Statenlid H. Ludwig vindt het rampzalig dat er geen geld is voor een Friestalig blad. “Iedereen heeft de mond vol over het belang van het Fries, maar als er extra geld voor moet komen geeft niemand thuis.” Ze diende een motie in om twee keer zoveel geld uit te trekken voor Frysk en Frij. Die werd weggestemd. De hele discussie toont Friesland “op zijn smalst”, vond de commentator van het Friesch Dagblad, die het blad zag als symbool van de strijd die Friesland met zichzelf voert over taal, cultuur en zelfbewustzijn.

Frysk en Frij kampt met verliezen, maar scoort afgezet tegen het kleine taalgebied dat Friesland is, in verhouding met de Nederlandstalige opiniebladen niet slecht, aldus Ludwig. Toch hield ze in de Staten alvast een lijkrede voor het magazine. “In het Nederlands, ja, want ik wilde er geen woord Fries vuil aan maken.”

De Fryske Skriuwersboun (schrijversvakbond) nam tijdens de jaarlijkse ledenvergadering een resolutie aan waarin de Staten werden gevraagd op de afwijzing terug te komen. Voorzitter D. Schotanus van de bond vindt het een verarming voor de Friese literatuur wanneer Frysk en Frij ter ziele gaat. Schrijvers als Rink van der Velde, Eppie Dam en Froukje Annema, de best verkochte schrijfster in Friesland, publiceerden er hun eerste werk. “Beginnende schrijvers kunnen straks niet meer doordringen tot een groter publiek.” Donderdag is een campagne begonnen om nieuwe abonnees te werven. De Friese zanger Ernst Langhout heeft een protest-cd opgenomen, waarmee hij de Statenleden alsnog over de streep wil trekken. Wereldkampioen schaatsen Ids Postma - abonnee van Frysk en Frij - nam het eerste exemplaar in ontvangst. Inmiddels roert een deel van de Friezen zich. In ingezonden stukken wordt gewezen op de drie miljoen gulden die wordt uitgetrokken voor de - omstreden - viering van 500-jarig bestuur in Friesland, volgend jaar. “De enige manier om het blad te redden is massaal abonnee te worden”, aldus een brievenschrijver, “zodat de Staten op hun heilloos besluit terug moeten komen.”

    • Karin de Mik