Eisen partijen blijven onverenigbaar; Mobutu en Kabila klaar voor gesprek

KINSHASA, 2 MEI. De Zaïrese rebellenleider Kabila en president Mobutu waren vanmorgen, na wekenlang touwtrekken, klaar voor hun eerste gesprek.

Kabila arriveerde vanochtend vanuit zijn Zuidzaïrese hoofdkwartier Lubumbashi in Luanda, de hoofdstad van Angola. Vandaar wordt hij, samen met de Amerikaanse onderhandelaar Bill Richardson en vice-president Thabo Mbeki van Zuid-Afrika, overgevlogen naar het Zuidafrikaanse oorlogsschip Outeniqua, waar hij onder voorzitterschap van president Nelson Mandela van Zuid-Afrika zal spreken met Mobutu. Vanmorgen steeg Mobutu's vliegtuig op van de luchthaven van Kinshasa met bestemming Congo.

Praten willen de kemphanen dus wel, maar beiden weigeren concessies te doen die kunnen leiden tot een vreedzaam einde aan de oorlog. “De voorwaarden vooraf die ze wekenlang aan een ontmoeting stelden, hebben ze nu onder Amerikaanse druk laten vallen”, aldus een diplomaat in Kinshasa, “maar zodra de besprekingen beginnen, liggen dezelfde voorwaarden weer op tafel.”

Kabila eiste als voorwaarde vooraf dat de ontmoeting slechts een officiële machtsoverdracht zou zijn door Mobutu en hij is kennelijk niet van gedachten veranderd. Gisteren zei hij in Lubumbashi: “De besprekingen zullen slechts gaan over wat te doen met Mobutu. Onze onverzoenlijke eis is dat hij de macht opgeeft. Er kan geen sprake zijn van een staakt-het-vuren of verkiezingen zolang Mobutu en alles wat hij vertegenwoordigt niet zijn verwijderd.”

Speculaties als zou de Amerikaanse onderhandelaar Bill Richardson de concessie van Mobutu hebben los gekregen dat hij aftreedt, blijken ongegrond. “Er bestaat geen enkele aanwijzing dat de president van mening is veranderd”, aldus een diplomaat in Kinshasa. Richardsons voornaamste verdienste is dat hij de voorwendsels heeft weggenomen die beide tegenstanders gebruikten om elkaar niet te hoeven ontmoeten.

Richardson fungeerde als een soort diplomatiek reisbureau. Mobutu wilde aanvankelijk alleen in Gabon praten met de rebellenleider en Kabila wilde de president alleen in Zuid-Afrika ontmoeten. Bovendien weigerde Mobutu een helikopter te nemen wegens de ernst van zijn ziekte - hij lijdt aan prostaatkanker. Richardson bracht de oplossing. Mobutu gaat nu per vliegtuig naar Pointe Noire, een havenstad in buurland Congo, waar hij wordt opgewacht door Nelson Mandela. Beiden gaan vervolgens aan boord van het Zuidafrikaanse schip. Kabila vliegt vanuit Luanda per helikopter naar de onderhandelingsboot in de Atlantische Oceaan. De kemphanen ontmoeten elkaar in internationale wateren, voor de kust van Gabon, op een schip dat formeel Zuidafrikaans grondgebied is.

Richardson slaagde er vermoedelijk in Mobutu te overreden door hem te confronteren met de ernst van de situatie. De zieke president leeft al weken in het legerkamp Tshatshi, vrijwel afgesloten van bezoekers en uitsluitend omringd door zijn familie- en stamleden. “Kikwit is gevallen, mijnheer de president”, zou Richardson Mobutu hebben verteld, verwijzend naar de inname door de rebellen van de laatste stad vóór Kinshasa.

Er lijken voor Mobutu drie opties over te blijven: hij wordt gedood in de strijd, hij vlucht op het allerlaatste moment of hij gaat onderhandelen. “Dit gesprek is zijn laatste kans om via onderhandelingen op een waardige wijze de macht over te dragen”, analyseert een diplomaat in Kinshasa. “Als Mobutu met andere gedachten speelt, wordt de ontmoeting een ramp. Want als deze besprekingen mislukken, kan er binnenkort op grote schaal geweld uitbreken in Kinshasa.”