Kampioen van Amsterdam is terug bij af

TURIJN, 24 APRIL. Aan alles komt een eind, dus ook aan de reeks successen die Ajax onder Louis van Gaal heeft behaald in het Europa-Cupvoetbal. In Turijn beleefde Ajax geen nieuw mirakel, zoals eerder in Zürich en Madrid. Daarmee verdwijnt de club voorlopig van het hoogste internationale podium.

Het trotse Ajax blijft dit seizoen met lege handen en is geen kampioen meer van de wereld, noch van Europa of Nederland maar hoogstens van Amsterdam-Zuidoost waar de Arena staat.

Met het aanstaande vertrek van Van Gaal sluit Ajax een glorieus tijdperk af in de toch al roemrijke historie van de hoofdstedelijke voetbalclub. Onder de bezielende leiding van de aanvankelijk onervaren oefenmeester kwam Ajax terug aan de Europese top. Van Gaals staat van dienst ziet er na bijna zes jaar indrukwekkend uit. Bij het scheiden van de markt zijn de druiven toch zuur. In z'n dromen had hij het liefst afscheid genomen met een Europa-Cupfinale, moest hij gisteravond bekennen. Maar zijn team maakte ondanks het wisselvallige optreden van Juventus zelden de indruk te geloven in een huzarenstukje. Het legde zich te gemakkelijk neer bij de superioriteit van de Italiaanse kampioen.

Van Gaals aanpak bestond de afgelopen jaren uit het smeden van een sterk collectief waarin geen plaats was voor vedetten. Samen sterk en niet afhankelijk zijn van enkele individuele hoogstandjes. Dat uitgangspunt was zelfs terug te vinden in de salarissfeer. Onder Van Gaal stelde iedereen zich in dienst van het collectief. Hij had een pionier kunnen zijn van het socialisme. Maar anders dan in de normale maatschappij leverden gelijkheid en broederschap bij hem ook mooie resultaten op. De wereldbeker, de Europa Cup I, de UEFA Cup, drie landstitels, de KNVB-beker, drie nationale en één Europese Supercup, elf prijzen in totaal. En verder niet te vergeten de tientallen miljoenen guldens aan inkomsten en de exposure naar sponsors. Sommigen menen zelfs dat de Arena nooit gebouwd zou als Van Gaal er niet was geweest.

Zonder deze wondertrainer, die het maximale rendement uit jeugdige talenten haalde, goed omging met minderheden en in technisch opzicht menige collega aftroefde, moet Ajax volgend seizoen de weg terug zien te vinden naar de Europese top. Voorzitter Van Praag liet deze week al verschillende malen blijken dat hij niet rouwig is met het deelnemersbewijs aan het UEFA-Cuptoernooi, de enige troostprijs dit seizoen naast misschien nog de fair-playcup. Zo wordt de nieuwe oefenmeester Morten Olsen niet direct voor de leeuwen geworpen. De Deen zal het niet eenvoudig krijgen om het verwende en kritische Amsterdamse publiek op dezelfde wijze te bedienen als zijn voorganger. Zijn positie is niet te benijden, want beter presteren dan Van Gaal kan bij een club als Ajax bijna niet. Zoals Cruijff nauwelijks te overtreffen valt bij Barcelona.

Het bestuur van Ajax staat de komende weken voor een paar ingrijpende beslissingen. Het is belangrijk hoe de vacature-Coronel wordt opgevuld. Het invloedrijke bestuurslid commerciële zaken was de drijvende kracht achter bijvoorbeeld de bouw van de Arena. Daarnaast dient er een nieuwe directeur opleidingen te worden aangesteld als opvolger van Co Adriaanse. Een evenwichtige persoonlijkheid als Hans Westerhof (ex-FC Groningen) lijkt gezien zijn didactische kwaliteiten uitermate geschikt. Maar Ajax onderhandelt met de flamboyante Cor Pot (Telstar), terwijl John van 't Schip, nu nog stagiare bij de KNVB, kandidaat is om jeugdtrainer te worden.

De veel geroemde kweekvijver van de hoofdstedelijke club staat momenteel even droog. Talenten als Wooter, Musampa, Willems, Louhenapessy, Van den Bergh, Reuser en Schulp bleken de enorme uittocht van de laatste jaren niet te kunnen compenseren. Dat bracht Ajax vanaf vorig seizoen in grote problemen. Want voetbaltalenten van andere clubs die bij Ajax passen zijn dun gezaaid. Bovendien moeten ze betaalbaar zijn en de bereidheid hebben in een competitie te voetballen die in Europa niet tot de verbeelding spreekt. De concurrentiestrijd op de transfermarkt werd op alle fronten verloren. Zelfs het veertienjarige broertje van Babangida bleek niet haalbaar en vertrok onder de ogen van de knarsetandende jeugdtrainers naar FC Barcelona.

Ook het Bosman-arrest heeft Ajax aan het wankelen gebracht. In het buitenland rezen de salarissen de pan uit, nog meer dan al het geval was, en het Nederlandse belastingklimaat werkte ook niet bepaald bevorderlijk. Het zoeken naar een opvolger voor Nwankwo Kanu werd mede daardoor een mislukking. Vele spitsen bedankten voor de eer om in het rood-witte shirt te voetballen. Het rijtje namen van niet geïnteresseerde spitsen wordt steeds langer. Nadat Ajax al eerder tevergeefs aanklopte bij Viera (Milan), Da Silva (Monaco), Tomasson (Heerenveen), Makaay (Vitesse) en Dennis de Nooijer (Sparta), bedankte inmiddels ook de Braziliaan Elber (VfB Stuttgart, koos voor Bayern München). Tomasson is opnieuw benaderd door Ajax. De Deens topscorer heeft echter bedenktijd gevraagd. Hij heeft ook een aanbieding van FC Barcelona en schijnt liever bij de Spaanse club in dienst te willen treden als Van Gaal daar trainer wordt. Gabrich bleek net als John Veldman een miskoop terwijl oud-Ajacied Johnny Bosman (FC Twente) op zijn knieën naar de Arena had willen komen. Dat was als voorlopige oplossing geen slecht alternatief geweest.

Op de transfermarkt lijkt Ajax niettemin langzaam zijn draai weer te vinden. Penningmeester Van Os heeft zijn zuinige beleid bijgesteld. De gebroeders De Boer zijn momenteel de best verdienende Nederlandse voetballers van de nationale competitie. En verder zijn de pretenties afgestemd op realisme. Ajax speurt vooral nog naar jonge talenten, zoals de Zuidafrikaan McCarthy die net als Kanu en Litmanen op de Amsterdamse voetbalschool moet uitgroeien tot een Europese topper. Een dergelijke werkwijze is de enige redding voor een relatief kleinschalige club, die moet opboksen tegen het grootkapitaal in andere landen.

Ajax hoopt volgend seizoen dat de diepte-investeringen Dani en Juan vruchten afwerpen. Het is twijfelachtig of Gerald Sibon, een speler die wel bij Ajax past en bijna nog voor het geld naar Hertha BSC was gegaan, volgend seizoen al in staat is Kluivert op te volgen. De Nigeriaan Babayaro van Anderlecht, kandidaat-opvolger van Bogarde als linksback, koos inmiddels voor Chelsea. Waardoor Tom Sier (Heerenveen) op de nominatie staat naar de Arena te worden gehaald, terwijl een andere verdediger, Santos, terugkeert uit Brazilië. Ajax gaat er verder vanuit dat de Nigeriaan Oliseh, verdedigende middenvelder van FC Köln, zal tekenen voor het nieuwe team van Morten Olsen.

Zonder internationale toppers werkt Ajax zo aan een nieuw, sterk collectief. Maar Keulen en Aken zijn niet op een dag gebouwd. De fans van de Amsterdamse club zullen rekening moeten houden met golfbewegingen in de prestatiecurve en misschien heimwee krijgen naar het tijdperk-Van Gaal.