Weinigen geloven in gesprek Mobutu en Kabila

Volgens de Zuidafrikaanse president Mandela, bemiddelaar in de Zaïrese burgeroorlog, zijn Mobutu en rebellenleider Kabila bereid te onderhandelen. Maar de kans dat er een gesprek komt, is klein. Beide hoofdrolspelers hebben een eigen agenda.

KINSHASA, 19 APRIL. De kans op een ontmoeting tussen de Zaïrese rebellenleider Kabila en president Mobutu is klein. Een politieke oplossing voor de oorlog zonder dat Mobutu aftreedt, lijkt onmogelijk. Dit menen Westerse en Zaïrese waarnemers in de hoofdstad Kinshasa. Ondanks de aanvaarding gisteren door Mobutu van een uitnodiging om Kabila een dezer dagen te ontmoeten.

Honoré Ngbanda, Mobutu's neef en afgevaardigde bij de besprekingen in Zuid-Afrika, zei gisteren in Kinshasa dat een datum en plaats voor rechtstreeks overleg nog moet worden vastgesteld. Mobutu's naaste medewerkers, zo zeggen goed ingelichte bronnen, willen niet dat hij naar Zuid-Afrika reist. Zijn afwezigheid in Kinshasa zou zijn positie en die van zijn entourage in Zaïre kunnen ondermijnen. Mobutu wil Kabila wel ontmoeten aan de overkant van de rivier in Kongo-Brazavilla, maar die plaats vindt de rebellenleider weer te gevaarlijk.

Volgens president Mandela, bemiddelaar in het conflict, gaan beide tegenstanders akkoord met een ontmoeting zonder voorwaarden vooraf. Nauwelijks had Mandela dit bekend gemaakt of Kabila verklaarde gisteren dat een onmiddellijke aftreden van Mobutu wel degelijk nog steeds een voorwaarde is voor overleg. Mobutu's woordvoerder en zoon Nzanga herhaalde tegelijkertijd de voorwaarden die zijn vader stelt: een staakt-het-vuren en de belofte verkiezingen te houden waaraan de president mag deelnemen.

Kabila en Mobutu volgen ieder hun eigen agenda, geloven waarnemers in Kinshasa. “Kabila hoeft geen concessies te doen, hij heeft de wind in de rug”, analyseert een diplomaat. “Hij controleert drievijfde van het land en vrijwel alle economische hulpbronnen. Hij hoeft slechts af te wachten, Mobutu kan geen kant meer uit”.

In het kamp van de president denkt men tijd te kunnen rekken. “Mobutu gaat niet met Kabila onderhandelen over zijn aftreden, dat is uitgesloten”, zegt een andere diplomaat. “Toch houdt hij de mogelijkheid voor overleg open, want hij wil tijd winnen”. Tegelijkertijd bereiden de medewerkers van de president zich voor op een militaire optie. Ze haalden de afgelopen dagen het laatste geld uit de Centrale Bank en andere staatsinstellingen om de tienduizenden in Kinshasa verzamelde regeringsmilitairen te kunnen betalen. Sinds het aantreden van de anderhalve week geleden benoemde regering van generaal Likulia Bolongo kan het leger vrijelijk beschikken over de staatsinkomsten.

Mobutu en zijn 40 verzamelde familieleden in het militaire kamp Tshatshu in Kinshasa en zijn politieke medewerkers lijken in een droomwereld te leven. In gesprekken met journalisten noemen zij Westerse landen ondemocratisch, want deze eisen Mobutu's aftreden en geen vrije verkiezingen waaraan hij mag deelnemen. Als propaganda klinkt deze eis voor verkiezingen redelijk. Er wordt echter verzwegen dat sinds de door de president 'afgekondigde democratisering' in 1990 Mobutu geen enkele stap heeft ondernomen om verkezingen te organiseren. Integendeel, zeggen zijn tegenstanders, hij heeft er alles aangedaan om democratisering te voorkomen.

Alle Westerse landen zitten daarom sinds kort op één lijn: democratisering in Zaïre is alleen mogelijk ná het vertrek van Mobutu. “De politieke klasse rond Mobutu realiseert zich nog niet dat de gehele internationale gemeenschap inmiddels wil dat hij opstapt”, concludeert een waarnemer. “Twee maanden geleden lag dat nog geheel anders. De grootste winst die Kabila boekte, ligt niet zozeer op het militaire vlak, maar betreft zijn snelgroeiende aanhang in de publieke opinie. Kabila's voorwaarde voor een ontmoeting, namelijk dat Mobutu moet aftreden, wordt nu door vrijwel iedereen, zowel binnen als buiten Zaïre, gedeeld”