Muzikanten komen op krachten

De Thüringen Philharmonie Suhl zou deze zomer worden opgeheven. Orkestleden gingen in hongerstaking in een laatste poging om het orkest te behouden. Met succes. Het orkest is op dit moment voor een tournee in Nederland.

Thüringen Philharmonie Suhl o.l.v. Gerard Oskamp. 19/4 Stadsgehoorzaal Leiden, 20/4 Chassé Theater Breda, 21/4 Concertgebouw Amsterdam, 22/4 Rhodahal Kerkrade, 23/4 Muziekcentrum Enschede. Inl. (020)616 80 96.

ZANDVOORT, 19 APRIL. “Wij hongeren voor cultuur”, zo liet een twintigtal Duitse orkestmusici begin deze maand weten. Per 1 augustus zou hun orkest, de Thüringen Philharmonie Suhl, worden opgeheven. Het orkest, dat nu een tournee door ons land maakt, werd aan het begin van deze eeuw door amateurs opgericht en viel sinds de vereniging van de beide Duitslanden onder politieke verantwoordelijkheid van de stad Suhl, een plaatsje van 50.000 inwoners in de voormalige DDR. De stad draaide de geldkraan dicht, maar is na elf dagen hongerstaking door orkestleden en spontane protestmarsen onder druk van de publieke opinie op zijn besluit teruggekomen. Het voortbestaan van het orkest is voorlopig tot 2002 gegarandeerd, als tenminste alle betrokken partijen zich aan hun afspraken houden.

De Vrijstaat Thüringen levert 3,5 miljoen mark, de stad Suhl 1,5 miljoen. Bezuinigingen en het tijdelijk afzien door de musici van hun honoraria moeten de rest van de twee miljoen opleveren die jaarlijks nodig zijn om een orkest met een omvang van 75 musici te laten functioneren.

Solohoornist Thorsten Gottschalk verloor zo'n zes kilo bij de actie. Hij verhaalt in het Zandvoortse bungalowpark Gran Dorado, waar het orkest logeert, hoe de hongerstakers zich met vruchtensappen, thee en koffie in leven hielden. “Het was zwaar, maar het gevoel van saamhorigheid was groot en bemoedigend.”

Op het programma staat onder meer de Negende symfonie van Beethoven. Na enkele programmawijzigingen - dirigent Ilya Stupel wordt vervangen door de Nederlander Gerard Oskamp - speelt nu de 18-jarige violiste Floortje Schilt Beethovens Tweede Romance. In het Amsterdamse Concertgebouw zal Jaap van Zweden, die het orkest volgend jaar ook dirigeert, Beethovens Eerste romance uitvoeren.

Thorsten Gottschalk heeft zijn hongerstaking eerder beëindigd omdat een dringend beroep op hem werd gedaan mee te spelen. “De vakantie is afgelopen”, schertsen zijn collega's. Gottschalk mag hier weer 'anspecken'.

Tijdens de acties ondervond het orkest vele adhesiebetuigingen, van collega-musici en van vooraanstaande dirigenten. Johannes Max, hoornist bij de Dresdner Philharmonie, voelde zich dermate bij de zaak betrokken dat hij zich vrijwillig meldde als remplaçant. Roerender zijn de kleine gebaren van sympathie. Oude mensen die een deel van hun karige pensioentje wilden afstaan, scholieren die hun zakgeld aanboden om het orkest te laten voortbestaan.

“De Oberbürgermeister wilde met politie de zaal ontruimen”, vertelt Roswitha Spangenberg, solofluitiste. “De ME stond met een waterkanon klaar, maar scholieren hebben een blokkade voor het gebouw van de Philharmonie opgeworpen - een even spontane reactie als de protestmars waarbij honderden kaarsen werden meegedragen en voor het gemeentehuis werden neergezet.”

“Een dergelijk gevoel van saamhorigheid onder de gewone bevolking hebben we sinds de Wende in 1989 niet meer beleefd”, zegt Hans Vieweg, solocellist van de Philharmonie. “Er staat hier meer op het spel dan alleen maar het voortbestaan van ons orkest. Dat bewijst ook het feit dat een schrijver en een kunstenaar met ons in hongerstaking zijn gegaan.” Hij wordt bijgevallen door concertmeester Monica Boros. “Het was een teken waarop werd gewacht. Het gaat niet om de vraag of we ons de luxe van cultuur kunnen permitteren, maar of we dat ook willen.” Vieweg relativeert desondanks de vele steunbetuigingen. “Het gaat natuurlijk altijd om een minderheid, dat beseffen we. Maar als kunst afhankelijk zou zijn van het votum van een democratische meerderheid, dan zou er wereldwijd geen orkest meer bestaan.”

Van het feit dat er mogelijk te veel orkesten zijn, willen de orkestleden niet weten. Duitsland telt zo'n 150 orkesten; alleen in de kleine regio Thüringen, zijn dat er al achttien. Op een steenworp afstand bevindt zich bijvoorbeeld het orkest van Meiningen. De Meiniger Hofkapelle zette al in de vorige eeuw een dusdanige standaard van orkestspel neer, dat zij in ons land een impuls betekende voor de oprichting van het Concertgebouworkest. “Meiningen heeft de traditie”, erkent Vieweg. “Wij moeten het domweg hebben van de kwaliteit, en daar vechten we voor.”