Euro-bankbiljetten 'truttig en spanningsloos'

De Nederlandse bankbiljetten zijn het visitekaartje van ons land en net zo zouden de Euro-biljetten het visitekaartje van Europa moeten worden. Maar in plaats daarvan zullen we het over vijf jaar moeten doen met een serie nietszeggende knip- en plakwerkjes, die in de visie van ontwerper Ootje Oxenaar nog het meest weg hebben van waardebonnen voor het woonwarenhuis Ikea.

Geen goed woord had men over voor de Euro-ontwerpen van de Oostenrijker Robert Kalina, gisteren tijdens een discussie tussen ontwerpers op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU). Tot verbazing van de organisatoren was zo'n discussie tot nog toe uitgebleven.

Onbegrijpelijk, vindt Joost Smiers, directeur van het Centrum voor Onderzoek van de HKU, omdat het gaat om zo'n grote Europese opdracht. Via de discussie wilde hij er achter zien te komen hoe de opdrachtverlening wellicht had moeten verlopen om tot een beter resultaat te komen. Want over kwaliteit van het huidige ontwerp hoefde als gezegd niet lang gepraat te worden. “Europa heeft geen gezicht, daarom zijn deze biljetten ook geen gezicht”, zo vatte Oxenaar de kern van het probleem samen.

“Bankbiljetten zouden een beeld moeten hebben dat iets wil uitdragen en dat ook in één oogopslag duidelijk is voor iedereen”, meende filosofe en semiotica Bibi Straatman. “Maar bij deze biljetten vraag ik me steeds af: wat wil men hier mee zeggen? De bruggen op de ene zijde en de ramen enpoorten op de andere zijde, het zijn allemaal symbolen die nergens voorstaan en er is angstvallig vermeden om Europa als een echt ideaal weer te geven. Deze beelden communiceren niet de boodschap dat Europa één is.”Volgens ontwerper Henri Lucas ligt dat niet zozeer aan het concept, als wel aan de visuele beeldarmoede van de biljetten. “Je zou verwachten dat een ontwerper veel meer ruimte voor zijn eigen beeld zou nemen en de verplichte nummers - de kaart en de vlag van Europa en de ring van sterren - naar de achtergrond zou dringen. Dit ontwerp is vooral in vorm erg slecht.”“Truttig en spanningsloos”, oordeelde ook Rob Schröder, mede-oprichter van het ontwerpbureau Wild Plakken. Maar in tegenstelling tot zijn collega's was hij daar wel blij mee: “Eigenlijk is dat fantastisch, want het geeft heel goed weer wat we van Europa vinden. Tot nog toe is Europa alleen een financiële constructie. Marktgerichtheid, daar gaat het in deze biljetten over. De tegendraadse ontwerpcultuur van Nederland steekt daar alleen maar beter tegen af.”Het verguisde ontwerp werd nu gekozen na een competitie waaraan 44 Europese ontwerpers meededen, die hun sporen al verdiend moesten hebben op het gebied van bankbiljettenontwerp. “Een onzinnige eis”, meende Oxenaar.

“Je moet juist de top-ontwerpers van Europa vragen om mee te doen. Als ze goed zijn dan zijn ze ook in staat om aan alle veiligheidskenmerken te voldoen.” Daarin kreeg hij bijval van Loek van der Sande, die bedrijven adviseert over architectuur, kunst en design. “Juist bij zo'n openbare opdracht, waar geen concurrentie-overwegingen meespelen, heb je de gelegenheid het beste, het mooiste, het meest vooruitstrevende te maken. De maker zou alle vrijheid moeten krijgen, het zou bijna een kunstopdracht moeten worden. Als je het over kunst hebt dan moet je niet over geld praten, maar praat je over geld dan moet je het wel over kunst hebben.

Waarom laten we die biljetten niet maken door bijvoorbeeld Bruce Mau en Anselm Kiefer? Dan heb je ook nog kans dat de intrinsieke waarde dichterbij de nominale waarde komt.”Niet verwonderlijk was dan ook dat Oxenaar en Van der Sande de grootste moeite hadden met het feit dat de tien door een raad van experts geselecteerde ontwerpen vervolgens aan publiekspanels zijn voorgelegd, die het ontwerp van Kalina veelal het best waardeerden. Van der Sande: “Zo'n democratische keuze levert altijd het slechtste ontwerp op. Kunstenaars richten de blik verder dan de meeste mensen. Hun werk moet je niet steeds toetsen aan de grootste gemene deler. Net zo zou een bankbiljet niet meteen door iedereen geaccepteerd moeten worden. Wat dat betreft is het verdacht dat de biljetten van Oxenaar hier altijd meteen door het publiek geaccepteerd zijn.”