Anil Ramdas

Het is niet vreemd dat er zo verontwaardigd wordt gereageerd op deconstatering van Anil Ramdas (Boeken 14 maart) dat er maar weinig allochtone cultuurelementen in de Nederlandse literatuur aanwezig zijn terwijl de samenleving zo multicultureel geworden is.

De opponenten van Ramdas maken van hem eerst een karikatuur - alsof hij alleen sociaal-realistische schrijvers zou willen omarmen - om hem vervolgens te kunnen kritiseren. Hun onderscheid tussen morele en literaire argumenten is kunstmatig en komt voort uit de wankele angst voor political correctheid in de literatuur. Ramdas heeft daar minder last van en kan daardoor helderder zien.

Deze discussie is op de keper beschouwd dezelfde als die uit de jaren tachtig tussen Rudy Kousbroek en Jeroen Brouwers. In zijn roman Bezonken rood gaf Brouwers een 'Jappenkamp' het uiterlijk van een nazikamp en verdedigde dat. Naar de mening van Kousbroek maakte hij zich daarmee aan geschiedvervalsing schuldig. Zo zou Anil Ramdas graag wat meer hédendaagse werkelijkheid in de Nederlandse literatuur willen zien, een werkelijkheid die niet alleen maar het meest witte en meest burgerlijke element uit de Nederlandse samenleving representeert.

Ramdas heeft met zijn opmerking dat Nederlandse schrijvers wat nieuwsgieriger moeten zijn dan ook de meest zere plek van de Nederlandse cultuur (en literatuur) geraakt. Die cultuur is namelijk een zelfvoldane, ingeslapen ouderenclub aan het worden en veel Nederlandse schrijvers zijn niet anders dan een getrouwe afspiegeling van de bange kleinburgerij die allochtonen, werklozen en illegalen maar liever over het hoofd zien.

Ouderdom en geld maken onnieuwsgierig en onverschillig. Deze onverschilligheid komt vooral voort uit angst om te verliezen wat ze zelf hebben. Ze hebben het (onder aanvoering van Kousbroek) dan ook liever over poezen en varkentjes en noemen dat beschaving.

Ramdas ziet echter over het hoofd dat veel allochtonen, werklozen en illegalen zich ook zelf verbergen. Voor allochtonen en illegalen is dat deels een kwestie van tijd, omdat ze afkomstig zijn uit minder zelfreflexieve culturen en de laatsten hier bovendien illegaal zijn. Maar hoe kan een ander weten wie je bent als je het zelf niet weet? En hoe kun je opgemerkt worden als je je blijft verstoppen?