Gijzelnemers in Lima verslaafd aan sushi's

Wanneer gijzelaars zich inleven in hun gijzelhouders heet dat het 'Stockholmsyndroom'. In Peru spreken hulpverleners nu echter van een 'Sushi-syndroom': de Japanse gijzelaars bepalen de sfeer.

MEXICO-STAD, 16 APRIL. Néstor Cerpa, de aanvoerder van het commando dat op 17 december vorig jaar tijdens een receptie de ambtswoning van de Japanse ambassadeur in Lima bestormde, heeft zijn zware legerkistjes verwisseld voor zachte Japanse sandalen. De sushi, het rauwe visgerecht dat hij aanvankelijk bestelde om zijn Japanse gijzelaars op hun gemak te stellen, is inmiddels voor hem een verslaving geworden. “Hij bestelt het elke dag”, vertelt een hulpverlener. Zoals hij ook elke dag zijn geweer tegen de muur zet, om op de maat van zachte taisa-muziek zijn Japanse gymoefeningen te doen.

Niet de stoere revolutionairen van Tupac Amaru, maar hun Japanse gijzelaars zetten in de omsingelde ambassadeurswoning in Lima de toon.

Cerpa-san (meneer Cerpa), zoals de Japanse gijzelaars hem inmiddels noemen, zou ook aardig gevorderd zijn in de Japanse taal. Gijzelhouders en gijzelaars geven elkaar taallessen om de tijd te doden. Een sleutelrol daarbij speelt de jongere broer van de Peruaanse president Fujimori, Pedro Fujimori. Van zijn ouders leerde hij Japans, en van gijzelaar is hij nu gepromoveerd zijn tot 'taalleraar'.

Volgens de hulpverleners is verveling het belangrijkste probleem geworden bij deze gijzeling, inmiddels de langste uit de Latijns-Amerikaanse geschiedenis.

Al vier maanden zitten de 72 gijzelaars opgesloten in de ambassadeurswoning. Onder hen de Peruaanse minister van Buitenlandse Zaken en de chef van de militaire inlichtingendienst. Behalve de Japanse ambassadeur zijn ook vierentwintig belangrijke Japanse zakenlieden onder de gijzelaars.

Nog steeds is er geen vooruitzicht op een snelle afloop. Al meer dan een maand zijn er geen directe contacten meer geweest tussen gijzelnemers en regering. Beide partijen houden hardnekkig vast aan hun standpunt: de guerrillabeweging Tupac Amaru eist vrijlating van meer dan vierhonderd kameraden uit de Peruaanse gevangenissen. De Peruaanse regering weigert zelfs maar over vrijlating te praten.

“Dit zou het moment zijn voor een bestorming”, zegt de Peruaanse onderhandelingsexpert Jorge Muro.

Inmiddels is de band tussen gijzelhouder en gijzelaar zodanig geworden dat 'Cerpa-San' moeilijk tot moord kan overgaan.

Pagina 5: Gijzeling in Peru: aan beide zijden leven trauma's

“Elke gijzelaar is nu een 'mens' geworden, en 'mensen' maak je niet zo snel dood.” Fujimori zou niets liever doen dan ingrijpen, zeggen ingwijden. Maar het probleem is Japan.

De Aziatische druk op Fujimori is groot. “Een gewelddadige interventie zou de Japanse premier Hashimoto zijn baan kosten”, zegt een Japanse expert. Sinds enkele weken hebben de Japanners een officiële 'waarnemer' in Fujimori's nek gezet. De waarnemer loopt zowel bij de regering als in de bezette ambtswoning de deur plat. Gisteren nog hadden de Japanner en de voorzitter van de bemiddelingscommissie, aartsbisschop Cipriani, een lang gesprek met Néstor Cerpa. Zoals altijd weigerde Cipriani na afloop commentaar: “Begrijp onze terughoudendheid, daar is een reden voor”, zei hij. “En als u dat niet begrijpt hebt u pech.”

Achter de schermen zouden de bemiddelaars wel degelijk vooruitgang boeken. Er gaan geruchten als zou Fujimori bereid een aantal Tupac Amaru-strijders van het middenkader vrij te laten. Samen met de gijzelnemers zouden zij dan naar Cuba vliegen. Andere geruchten spreken van een 'oplossing' waarbij Néstor Cerpa akkoord zou gaan met een aanzienlijke verbetering van de omstandigheden in de Peruaanse gevangenissen. “Hij zit niet gevangen, maar hij is begraven”, zei de moeder van Tupac Amaru-leider Victor Polay over de omstandigheden waaronder haar zoon gevangen zit. Een betonnen cel van twee meter bij twee, zonder raam, zonder licht, in eenzame opsluiting en zonder mogelijkheid te schrijven of te lezen. “De eerste veertien maanden is hij zijn cel niet uitgeweest. Toen ik hem opzocht was hij blind.” Sindsdien heeft ze haar zoon niet meer gezien. Sinds de gijzeling is elk bezoek aan gevangenen verboden. Ook het Rode Kruis mag de gevangenissen niet in.

De enige die een gesprek kreeg was aartsbisschop Cipriani. Vorige week zocht hij Victor Polay op in zijn 'tombe'. De mannen hadden een geprek van 35 minuten. Waarnemers vermoeden dat het bezoek tot doel had te onderzoeken of Polay commandant Cerpa niet tot een flexibeler opstelling kan bewegen. Nog geen dag later roept bisschop Cipriani zijn vriend Fujimori op om zijn 'trots opzij te zetten' en 'de kracht van geest te tonen door concessies te doen'.

Tot nu toe heeft de president daar weinig van laten merken. Een van de psychologische problemen in de dans tussen Cerpa en Fujimori is dat beiden een geliefd persoon van de ander in handen hebben. De vrouw van Néstor Cerpa zit een levenslange gevangenisstraf uit in één van Fujimori's gevangenistomben. En omgekeerd heeft Cerpa zelf Fujimori's broer in handen. “Het is onverteerbaar voor Fujimori, die het altijd als zijn kracht heeft gezien mensen in de gevangenis te stoppen, om er nu mensen uit te laten”, zegt expert Muro.

Maar ook Cerpa heeft zijn trauma. De strijdnaam 'Huerta' die de guerillaleider gebruikte tijdens de bestorming van de ambassadeurswoning in december, is de naam van een vriend die negentien jaar geleden door het leger is doodgeschoten. Als vakbondsleider bezette Cerpa in 1979 de textielfabriek Cromotex. Na een paar weken bestormden leger en politie de fabriek, waarbij een tiental stakers gedood werd. “Cerpa hanteert de typische vakbondsstrategie uit de de jaren zeventig”, zegt Muro. Zijn idee is het opbouwen van een machtspositie, en dan wachten tot de 'baas' toegeeft. Het probleem nu is echter dat hij tegenover een 'baas' staat “die zich nog nooit in een situatie heeft bevonden waarin hij toe moest geven.”

Zo liet Fujimori ook deze week weer een staaltje van zijn dictatoriale regeerstijl zien. Een vrouwelijk lid van de militaire geheime dienst klaagde vier collega's aan wegens marteling en verkrachting. Ze zouden haar met schokken en stokken hebben bewerkt omdat ze ervan verdacht werd 'informatie naar de vijand' door te spelen. Nog steeds operenen in Peru doodseskaders, en het martelen van politieke opposanten is eerder gebruik dan uitzondering. De vrouw werd door Fujimori gevangen gezet. De aanklacht die ze had ingediend werd vernietigd, en het onafhankelijke televisiekanaal dat haar verklaringen naar buiten had gebracht kreeg sancties opgelegd.