Ex-koning Michael over NAVO-lidmaatschap: het is nu of nooit; 'Afwijzing Roemenië gevaarlijk'

DEN HAAG, 15 APRIL. In een gepassioneerd pleidooi voor de opname van Roemenië in de NAVO heeft de vroegere Roemeense koning Michael I gisteren in Den Haag gezegd er sterk aan te twijfelen of er na een 'eerste golf' van toelatingen van nieuwe NAVO-leden ooit nog een 'tweede golf' zal komen. Hij zei verder dat uitsluiting van Roemenië in die eerste golf zeer negatieve gevolgen zal hebben.

Michael (75) trad gisteren op Instituut Clingendael op in een geheel nieuwe rol: die van reizend ambassadeur en lobbyist voor Roemenië, een land waarvan hij twee keer (1927-1930 en 1940-1947) koning is geweest. Sinds 1947, toen hij door de stalinisten tot aftreden werd gedwongen, woont hij in het buitenland. Pas onlangs heeft hij voor het eerst 50 jaar met toestemming van de Roemeense autoriteiten weer een bezoek aan zijn land gebracht - het resultaat van de verkiezingen van eind vorig jaar, waarbij de ex-communisten in Roemenië uit de macht werden verdreven. De ex-koning deed gisteren Nederland aan in het kader van een rondreis langs acht NAVO-landen.

Michael betoogde gisteren dat Roemenië voldoet aan alle criteria voor het lidmaatschap van de NAVO: het is sinds november vorig jaar ontegenzeglijk een democratie, waar het leger onder civiel toezicht staat, waar een hoge mate van bereidheid bestaat om alle collectieve veiligheidsverplichtingen na te komen - meer dan negentig procent van de Roemenen is voor het NAVO-lidmaatschap - en dat goede relaties met zijn buurlanden heeft.

Vooral dit laatste punt is volgens Michael van het grootste belang. “Een paar jaar geleden leek het erop dat de relaties tussen de meerderheid van onze bevolking en onze Hongaarse minderheid alleen maar nòg slechter konden worden. Er bestond een potentieel voor botsingen in Transsylvanië en de regering van toen was afhankelijk van de parlementaire steun van een vreemde verzameling van ex-communisten die fervente nationalisten waren geworden.” Nu echter, aldus Michael, is er een basisverdrag tussen Roemenië en Hongarije en zitten er leden van de minderheid in de Roemeense regering. “Het verdrag bevat alles wat het Westen verwachtte en - belangrijker - alles wat de twee landen nodig hadden. Etnische problemen hebben geen instant-oplossingen. Maar we hebben een duurzame start gemaakt”, aldus de ex-koning. Hij prees de nauwe samenwerking tussen Boedapest en Boekarest: “Het ijs is niet slechts gebroken, het is zelfs geheel weggesmolten.”

Michael hield de NAVO gisteren voor dat de keus niet gaat tussen het aanvaarden of afwijzen van de Midden-Europeanen, maar dat het bondgenootschap moet kiezen tussen “een NAVO die Europa's huidige veiligheidsproblemen kan oplossen en een bondgenootschap dat bevroren blijft in de tijd van de Koude Oorlog en uiteindelijk in de prullenbak van de geschiedenis zal verdwijnen”. “Een uitbreiding die in de eerste golf niet ook Roemenië omvat is een gemiste kans voor u èn voor ons”, aldus de vorst. Hij zei dat een afwijzing van de Roemeense aanvraag dramatische consequenties kan hebben.

Als Roemenië uit de boot valt, komt er geen basisakkoord met de Oekraïne, zo voorspelde hij. Erger: de relatie met Hongarije zal veranderen, omdat Hongarije zich met de betere investeringsmogelijkheden die het NAVO-lidmaatschap met zich mee zal brengen, economisch veel beter zal ontwikkelen dan Roemenië. “Het is nu al veel rijker dan wij.” In die omstandigheden, aldus Michael, zullen de nationalisten in Roemenië weer in troebel water kunnen vissen door “etnische problemen aan te wakkeren”. Dat zou tot geweld kunnen leiden. “Als er in de toekomst problemen komen is het mogelijk dat een Hongaarse regering onder druk van de eigen publieke opinie de NAVO zal vragen tussenbeide te komen.” “Ik hoor vaak zeggen dat het opnemen van Roemenië en Hongarije het bondgenootschap van binnenuit zal verlammen. Nee! Eén land opnemen en het andere niet is de beste garantie voor nimmer eindigende problemen. Het thema van de Hongaarse minderheid in Roemenië zal er altijd blijven. Maar het thema zal, veilig binnen het bondgenootschap, permanent ontkracht blijven: beide landen immers hebben belang bij een effectieve NAVO, omdat hun veiligheidsbelangen vrijwel identiek zijn. Het is een beleid van uitsluiting dat moeilijkheden schept, niet de strategie van opname”, aldus Michael.

Michael wees ook op de psychologische schok die een afwijzing in Roemenië zal veroorzaken. “Een afwijzing zal worden gezien als een afwijzing van onze hele natie en dat zal gevolgen hebben. Diegenen in mijn land die zeggen dat we ons niets moeten aantrekken van wat het Westen van ons verlangt, zullen hun gelijk binnenhalen en alle doemscenario's in het Westen kunnen self-fulfilling prophecies worden. Zeker, we zullen zonder twijfel verder ploeteren, zo goed we kunnen. Maar u kunt verrassingen verwachten, in negatieve zin.”

De ex-koning maakte duidelijk niet de illusie te hebben dat er na een 'eerste golf' van toetredingen - waarvoor vooral Polen, Tsjechië en Hongarije in aanmerking lijken te komen - ooit nog een 'tweede golf' komt: als Roemenië in juli niet wordt toegelaten, komt het er nooit meer van, zo luidde zijn boodschap. “De opvatting dat de NAVO in diverse stadia wordt uitgebreid gaat uit van de veronderstelling dat in de tussentijd alles in Europa blijft zoals het nu is, dat de transformatie van Rusland naar een vreedzame en welvarende staat doorgaat en dat de vastbeslotenheid van het Westen onveranderd blijft.” Volgens Michael is die veronderstelling fout. “Moeten we echt aannemen dat de alliantie, na zo hard te hebben gevochten om de eerste uitbreiding in zestien parlementen aangenomen te krijgen, vervolgens een nieuwe ronde begint in twintig parlementen, voor een tweede uitbreiding? Gelooft iemand echt dat elke Amerikaanse president elke vier jaar naar het Congres gaat om te vragen of er meer landen mogen worden toegelaten? Vindt u het een zaak van goed beleid als elke paar jaar de Amerikaanse president zijn Russische ambtgenoot in Helsinki gaat opzoeken om hem te vertellen dat het bondgenootschap weer wordt uitgebreid, en dat Moskou daarvan niets te vrezen heeft? Ik stel die vragen in het volle besef dat niemand bereid is me een antwoord te geven”, aldus Michael. “Maar totdat die antwoorden worden gegeven is de belofte van nieuwe uitbreidingen niet meer dan dat: een belofte, bedoeld om de bittere pil te verzachten die wordt uitgedeeld aan degenen die niet kunnen toetreden, en die waarschijnlijk nooit zullen kunnen toetreden.”