Spannend werk

In de eerste aflevering van deze rubriek, op 8 oktober 1994, stond economische vernieuwing in Nederland centraal. Het ging over BSM en de kunst van het motoronderhoud. BSM was een bedrijfje in Zelhem, gehuisvest in dezelfde straat waar popgroep Normaal haar cd's opnam. Bennie Schel, een 47-jarige entrepreneur en motorfanaat, die als kind al graag met Meccano speelde, maakte daar 350 soorten uitlaten voor motoren. De mallen hingen keurig genummerd in de rekken.

Bennie Schel moest een list bedenken om zijn bedrijf overeind te houden. Het lassen, fresen en buigen van uitlaten is relatief simpel werk, dat ook en goedkoper in Oost-Europa kan worden gedaan. Met het omvallen van de Berlijnse Muur in 1989 had Schel er behoorlijk wat concurrenten bij gekregen. Dus moest hij wel de technologieladder beklimmen. Meer toegevoegde waarde bieden. “Met het louter buigen van buizen tot uitlaten komen we er niet meer”, zei hij in zijn bescheiden kantoortje naast de fabriek. “We moeten innoveren om voor te blijven”. En dus ontwierp Schel de schoonste uitlaat ter wereld.

In het kielzog van Schel volgde een stoet van entrepreneurs, met vaak futuristische bedrijfsnamen: MicroMacro, Hyva, Adforce, De Inzet, Fenestrae, Electro GIG, Dedicate, KidsConcern.

Nog veel meer dynamische entrepreneurs zijn het waard om bezocht te worden. Maar dat zal niet meer gebeuren in het kader van deze rubriek. Die houdt op te bestaan. En wel om de best denkbare reden: de schrijver gaat zelf ondernemen. Vanaf 1 mei (de Dag van het Plezier in de Arbeid) wordt een nieuwe onderneming toegevoegd aan het bestand van ruim 600.000 bedrijven bij de Nederlandse Kamers van Koophandel. Na 17,5 jaar weekblad- en dagbladjournalistiek wordt het tijd voor wat anders. Met het combineren van woorden, het bedenken van nieuwe creatieve- en strategische concepten vallen veel meer werelden te veroveren, al zal journalistiek werk ook in de toekomst deel blijven uitmaken van het nieuwe bedrijf.

Hoofdreden om te veranderen is het verlies aan creativiteit en dynamiek dat de schrijver het afgelopen halfjaar bij zichzelf bespeurde. Dingen die hem nooit hadden geërgerd gingen de NRC-redacteur ineens tegenstaan. Wat tot dan toe een vrij en onafhankelijk bestaan had geleken, werd ineens ervaren als een bureaucratisch keurslijf. De inspiratie, gedrevenheid en enthousiasme die altijd in zo overvloedige wijze aanwezig waren, vloeiden weg. In de donkere weken rond Kerstmis werden wat boeken geraadpleegd. “We moeten de gebeurtenissen op gang brengen en niet wachten tot ze ons overkomen”, adviseerde de Britse organisatiedeskundige Charles Handy. “Innovatie begint met afscheid”, voegde de in 1909 in Wenen geboren journalist, econoom en managementconsultant Peter Drucker daaraan toe. “Het gaat er niet om wat je start, maar wat je stopt”. “Het is van essentieel belang het verleden achter je te laten”, meende ook John O'Neill in zijn boek The Paradox of Success. Opnieuw beginnen wordt moeilijker naarmate je ouder wordt, dacht de journalist bij een goede fles wijn. Als je het op je 42ste niet doet, doe je het misschien wel nooit meer.

Werk hebben zal volgens Handy, Drucker en andere deskundigen in de volgende eeuw niet meer betekenen dat je een “baan” hebt bij een werkgever. De nieuwe werknemer heeft een portefeuille van activiteiten, maar geen vast emplooi. Steeds meer mensen zullen voor zichzelf gaan werken. Voor afgebakende projecten zullen ze samenwerkingsverbanden met anderen aangaan. Zo ontstaan virtuele ondernemingen van groepen individuen met relevante bekwaamheden en capaciteiten die samenwerken voor bepaalde (eigen) doelen. Leveren die succes op, dan zal de beloning navenant zijn. Mislukken ze, dan zal ook dat merkbaar zijn in de portemonnee.

De werknemer van de toekomst zal om te overleven wendbaar moeten zijn als een jachtvliegtuig en datzelfde geldt voor de onderneming van de 21ste eeuw. Verandering is eng, maar vooral ook erg spannend. Je voelt je eerst wat ongemakkelijk, gaat dan ontkennen dat er wat aan de hand is. Het veranderingsproces wordt pas echt in gang gezet als je je situatie, zoals de journalist met Kerstmis, nuchter en eerlijk onder ogen gaat zien. Vraag je af wat je verwacht van het leven. Vrijheid, plezier in het werk? Laat jezelf wegglijden in het onbekende. Probeer je een gewenste toekomst in te denken, een eigen doel voor ogen te halen. Onderzoek nieuwe opties en ga vervolgens over tot actie (fases in het veranderingsproces, zoals beschreven door Susan M. Campbell in haar boek From Chaos to Confidence. “Er zijn geen modellen die recht doen aan de complexiteit van het echte leven”, aldus Campbell. “Maar, het laten varen van het oude leidt vanzelf tot iets nieuws”. Het enige wat je daarvoor nodig hebt is lef en zelfvertrouwen. Over geld hoef je je dan geen zorgen te maken.

In de woorden van de Amerikaanse bestseller schrijfster Marsha Sinetar, die als zo vaak het best tot hun recht komen in de oorspronkelijke taal: “Do what you love, the money will follow”. Voor degenen die het dan nog niet weten, bedacht Sinetar acht jaar later (1995) de slogan: “To build the life you want, create the work you love”.