Etsen Rembrandt gevarieerd en van hoge kwaliteit

AMSTERDAM, 10 APRIL. De verzameling van 89 etsen van Rembrandt, die Christie's op 13 mei aanstaande in New York zal veilen, is van hoge kwaliteit en van een buitengewone gevarieerdheid. Ze komen uit het bezit van de New Yorkse uitgever Walter Johnson en vormen de laatste grote, Amerikaanse privé-collectie van Rembrandt-etsen. Dat bleek gisteren bij een presentatie in Amsterdam.

De verzameling, in dertig jaar bijeenbracht, bestaat vrijwel uitsluitend uit werk van Rembrandt, die Johnson zag als de grootste kunstenaar ooit - vandaar de compleetheid en gevarieerdheid, van vroege en late werken met heel uiteenlopende thema's. Die variatie blijkt ook uit de richtprijzen; van 3.000 à 4.000 gulden voor de Biddende heilige Hieronymus uit 1635 (maar later afgedrukt) tot 300.000 à 400.000 gulden voor een grote voorstelling van de kruisiging van Christus; een blad dat door het dynamische gebruik van de droge naald-techniek hier en daar een prachtig fluweel-achtige schaduwwerking laat zien.

Er is een grote groep van zeventien landschappen en enkele portretten die de kunstenaar van zichzelf en van anderen maakte. Bijzonder is een stilleven van een langwerpige, kegelvormige schelp, het enige stilleven van Rembrandt, dat 150.000 tot 230.000 gulden moet opbrengen. Een veel grotere spontaniteit spreekt uit een Blad met studies uit 1641-42 (60.000 à 100.000 gulden). Deze ets is duidelijk niet als afgewerkt kunstwerk bedoeld: de prent toont enkele uit de losse hand geschetste studies van figuren, waaronder een ziek te bed liggende vrouw, waarschijnlijk Rembrandts vrouw Saskia. Het is een van de weinige voorbeelden van prenten van heel persoonlijke aard - en daarom vermoedelijk voor eigen gebruik gemaakt - waarbij Rembrandt de etsplaat als schetsblad heeft gebruikt.

Alle prenten die onder de hamer komen, zijn van Rembrandt, op één na: een gravure met Jupiter en Antiope van Annibale Carracci. Maar ook dit werk past in de monomane belangstelling van Walter Johnson voor Rembrandt. In de context van zijn verzameling is de gravure alleen van belang omdat Rembrandt zijn ets met een voorstelling van hetzelfde thema duidelijk baseerde op het voorbeeld van de 16de-eeuwse Italiaanse meester.

Hoewel ook dit er op wijst dat Johnson streefde naar een zo omvangrijk en compleet mogelijke Rembrandt-verzameling, hield hij er toch een dynamische vorm van collectiebeheer op na. Soms deed hij een gedeelte van zijn verzameling van de hand, om later de lacune die een verkochte ets achterliet op te vullen met de aankoop van een andere versie van dezelfde prent. In die geest was het Johnsons expliciete wens dat zijn verzameling, hoe bijzonder ook, niet als geheel bewaard zou blijven, maar op een veiling zou worden aangeboden aan een nieuwe generatie verzamelaars.