Verstrek het zakgeld niet met geïrriteerde blik

'Hoeveel verdien jij, pap?' 'Daar heb jij niks mee te maken.' 'Mam, mag ik ook zo'n computer?' 'Nu niet zeuren.'

Doet u financiële kindervragen uit gemakzucht ook wel eens af met dooddoeners? Een gemiste kans, waarschuwt vooral Amerikaanse literatuur. Want juist lessen over financiën, zo benadrukken personal finance-deskundigen aldaar, zijn in elke opvoeding onmisbaar. Eigenlijk niet zo verwonderlijk. De basis voor onze opvattingen over geld en bezit stamt namelijk uit onze vroegste jeugd. En hoewel ouders hun ideeën vaak onbewust overbrengen, zijn de gevolgen verstrekkend. Later bepalen opvattingen over mijn en dijn namelijk vaak mede het slagen of mislukken van carrières en liefdesrelaties.

In de denkbeelden die ouders over geld overbrengen, is overigens vooral de laatste decennia heel wat veranderd. Want gold vlak na de oorlog nog vaak dat kinderen het gezinsinkomen deels garandeerden, de toenemende welvaart vanaf de jaren zestig zorgde voor een omgekeerde tendens. Tot na hun studietijd zijn kinderen tegenwoordig vooral kostenposten. Iets als kostgeld is geen noodzaak meer, maar heeft veel vaker een opvoedkundig doel.

Een uitgekiende financiële opvoeding kent echter meer kanten. Een Amerikaans handboek over persoonlijke financiën geeft vier belangrijke richtlijnen. Ten eerste: geef kinderen zakgeld. Dat leert ze dat koopkracht grenzen kent. Ten tweede: betaal ze voor speciale klussen buiten de normale huishoudelijke karweitjes. Dat laat kinderen zien dat inspanning loont. Ten derde: moedig sparen aan. Kinderen raken daardoor vertrouwd met de voordelen van uitgestelde consumptie. En tenslotte: leer kinderen de basisprincipes van sparen en beleggen, zodat ze hun geld sneller kunnen laten groeien.

Financiële opvoeding kan rond het derde levensjaar beginnen. Het gaat er in die periode vooral om kleintjes vertrouwd te maken met cijfers. Een ouder kan ze daartoe kleine bedragen laten betalen, in een supermarkt appels laten aftellen, in de bank uitleggen waar geld vandaan komt, of de kleuter af en toe wat kleingeld toeschuiven voor z'n spaarpot. Vanaf een jaar of vijf, zes zijn kinderen rijp voor zakgeld. Een Amerikaans onderzoek wees uit dat zo'n regelmatig inkomen kinderen een onafhankelijk gevoel geeft en tevens spaarzamer maakt. Het ideale bedrag? Volgens de onderzoekers moet de wekelijkse toelage genoeg zijn om een Snickers-reep van te kopen en ook nog wat te sparen. Jonge kinderen zijn namelijk rijp voor een eerste spaarrekening. Het kan opvoedend werken om samen met het kind een spaardoel vast te stellen. Bijvoorbeeld eigen muziekapparatuur.

Naarmate een kind ouder wordt kan het zakgeld toenemen. Zijn ze eenmaal tieners, dan zijn ze al hard op weg naar een financieel zelfstandig bestaan. Amerikaanse deskundigen raden ouders daarom aan die leeftijdsgroep te betrekken bij grote financiële beslissingen zoals een auto kopen of een lening afsluiten. Kinderen kunnen daardoor leren hoe ze dat slim moeten aanpakken. Het ligt in deze periode daarnaast voor de hand dat wekelijks zakgeld verschuift naar een maandtoelage. Volgens het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD) krijgt bijna een derde van de schoolgaande jeugd kleedgeld. Een kind heeft minimaal 65 gulden per maand nodig, maar krijgt meestal zo'n 100 gulden. Vaak zeggen tieners echter behoefte te hebben aan meer. Twijfelt u aan de noodzaak? Vraag een kind op te schrijven waarvoor hij dat geld gaat gebruiken. Als dat redelijk is, houdt u dan aan het afgesproken bestedingsvoorstel.

Maar ook bijbaantjes kunnen uitkomst bieden. Volgens NIBUD-cijfers heeft liefst 45 procent van de grotere kinderen zo'n extra inkomen. Gemiddeld verdienen ze 250 gulden per maand bij. In de zomermaanden mag een kind daarnaast netto nog eens 1.650 gulden extra schnabbelen zonder gevolgen voor de kinderbijslag.

Vooral onder studenten is bijverdienen een ware hausse, vertelt sociologe dr. Ali de Regt, auteur van het boek Geld en gezin. “Formeel maakt de lagere studiefinanciering kinderen afhankelijker van ouders, maar in de praktijk gaan ze het compenseren door te werken. Dat heeft een negatieve invloed op de studieresultaten.” Indirect kan een goedbedoelde strikte financiële opvoeding zo weer uitpakken als een toekomstig carrièrenadeel. Hoe je het als ouder dan wel goed doet? Geef zelf het gewenste voorbeeld, raden deskundigen aan. Want verstrek je zakgeld altijd met een geïrriteerde blik? Kinderen zullen denken dat ze het eigenlijk niet verdienen. En geef je altijd af op rijkere kennissen en familieleden? Kinderen zien geld later als synoniem voor antipathie, teleurstelling en falen. Daarentegen vinden uiteraard ook positieve voorbeelden navolging. Want juist voor geldgedrag kloppen afgezaagde gezegdes als: zoals de ouden zongen, piepen de jongen.

Richtlijnen voor kindervragen over geld

Niet elk gezin praat even gemakkelijk over geld. Enige openheid kan de opvoeding echter ten goede komen.

Het Amerikaanse tijdschrift Kiplinger's personal finance magazine doet de volgende suggesties voor de beantwoording van typische kindervragen over geld.

Typerende kindervraag: Hoeveel verdien jij? Typerend ouderantwoord: Daar heb jij niets mee te maken.

Advies: Probeer iets minder vaag te zijn. Antwoord bijvoorbeeld: “Meer dan de meeste ouders, maar ook weer niet zo veel als sommige.” Dat opent mogelijkheden voor praatjes over beroepen en carrière. Want waarom verdient een bekende voetbalspeler eigenlijk meer dan een onderwijzer of een kunstenaar? En waarom kiest iemand soms desondanks voor het laatste?

Vraag: Mag ik ook een eigen computer? Antwoord: Daar beginnen we niet aan.

Advies: Hou het bij 'nee' maar leg een kind wel uit waarom (te duur, nog te ingewikkeld of om een andere reden niet geschikt).

Vraag: Mag ik meer zakgeld? Antwoord: Je krijgt al meer dan de meesten uit je klas.

Advies: Leg uit dat je een verhoging wil overwegen als je kind schriftelijk kan laten zien waaraan hij z'n zakgeld nu besteedt. Verhogingen alleen maar om meer te kunnen snoepen smoort u daarmee in de kiem.

Vraag: Hoeveel krijg ik als ik iedere dag afwas? Antwoord: Ja, hoor eens, ik krijg er ook niet voor betaald.

Advies: Leg uit dat iedereen in de familie huishoudelijke taken moet verrichten. Als u echter wilt dat kinderen ervaring opdoen met geld verdienen, dan kunt u ze wèl betalen voor klussen die duidelijk buiten het huishouden omgaan zoals auto's poetsen.

Vraag: Hoezo kan je mijn tweede opleiding niet betalen? Antwoord: Ooooh!

Advies: Ook als u genoeg geld voor studies gespaard of beschikbaar heeft, is het onverstandig kinderen te laten denken dat dat vanzelfsprekend is. Betrek ze vanaf de middelbare school in uw onderwijskosten en beschikbare middelen. Dat voorkomt latere teleurstellingen.