De Gaay Fortman

Naar aanleiding van het overlijden van oud-minister van Binnenlandse Zaken (1973-1977) mr. W.F. de Gaay Fortman schrijft Kees van der malen onder meer dat deze “liever minister van Justitie was geworden” (NRC HANDELSBLAD, 1 april).

Dit is ongetwijfeld waar. Van der Malen vervolgt dan, dat het er even op geleken heeft, dat dit alsnog zou gebeuren, namelijk bij de formatie die in 1977 tot een tweede kabinet-Den Uyl had moeten leiden, maar “nieuwe eisen van de toenmalige ARP-leider Aantjes verhinderden echter die mogelijkheid”. Hier klopt echter niets van.

In de eerste plaats was er toen al geen ARP-fractie meer, maar een CDA-fractie. Daarvan was niet ik, maar Van Agt voorzitter, die als zodanig ook de formatieonderhandelingen voerde.

Een van de knelpunten bij die formatie was, dat de PvdA Justitie alleen in handen van het CDA wilde laten, als het iemand anders zou zijn dan Van Agt. Voor het CDA was dit onverteerbaar en daar was ik het van harte mee eens. Na de ongelijkwaardige verhoudingen in het kabinet-Den Uyl wensten wij onder geen beding opnieuw eenzijdig personele blokkades te accepteren en al helemaal niet, als het ging om onze eerste man en lijsttrekker, die in het zittende kabinet die post al had bezet en daarin tevens vice-premier was geweest. Onder die druk was de PvdA tenslotte bereid Van Agt ook in het “tweede kabinet-Den Uyl” te “gedogen”, mits het CDA met één ministerspost minder genoegen zou nemen! Deze rare koehandel was natuurlijk al evenmin aanvaardbaar.

Nu had Van Agt er een handje van om op de meest spannende momenten in vrome deemoed zijn hoofd op het offerblok te leggen teneinde de formatie te “redden”, wel wetende dat het hele pas gevormde CDA tegen de fractie in opstand zou komen, indien deze dit “offer” van haar eerste man ten gunste van Den Uyl zou accepteren. De fractie had haar les echter inmiddels wel geleerd en trapte niet (meer) in dit soort trucjes. Van de Malen heeft slechts in zoverre gelijk, dat ik mij bij de discussies daarover in de fractie bepaald niet onbetuigd heb gelaten.