Étienne Tshisekedi; Wendbare veteraan

“Dit wordt Étienne's ondergang”, voorspelde een politicus in Kinshasa toen hij vernam dat de 64-jarige veteraan Tshisekedi door het parlement tot premier was benoemd. Als president Mobutu de benoeming bekrachtigt, kan dit de kus des doods zijn voor de man die hem in de jaren zestig en zeventig diende als minister en ambassadeur en zich in de jaren tachtig ontpopte tot de meest luidruchtige criticus van het 'mobutisme'.

Over 'Étienne ' zijn de meningen verdeeld. In de ogen van zijn aanhangers - en dat zijn er velen in de sloppen van Kinshasa - is hij de meest onverschrokken en minst gecorrumpeerde tegenstander van Mobutu. Hij heeft zijn imago als 'man van het volk' zorgvuldig gecultiveerd door de uitspanningen van de Zaïrese politieke elite te vermijden. Hij rijdt in een Peugeot en bewoont een bescheiden huis in de hoofdstedelijke wijk Limete. Hij diende echter het grootste deel van zijn politieke loopbaan onder Mobutu. Een diplomaat noemt hem “bombastisch, weinig flexibel en onverdraagzaam jegens tegenstanders”. Politieke rivalen wijten aan hem de versnippering van de Zaïrese oppositie.

Étienne Tshisekedi werd geboren op 14 december 1932 in Kananga (het voormalige Luluaburg) in West-Kasaï. Hij is, net als rebellenleider Kabila, een etnische Luba. Hij behaalde een graad in de rechten aan de katholieke Lovanium Universiteit van Leopoldstad (Kinshasa) in 1961. Na Mobutu's staatsgreep op 25 november 1965 werd hij diens minister van Binnenlandse Zaken. Tshisekedi is co-auteur van het N'Sele-manifest, dat de grondslag legde voor een eenpartijstaat. Daarna was hij achtereenvolgens minister van Justitie, ambassadeur in Marokko, vice-voorzitter van de nationale vergadering en voorzitter van de nationale luchtvaartmaatschappij Air Zaïre.

In 1980 maakte hij een scherpe draai. Samen met twaalf andere parlementsleden beschuldigde hij Mobutu van corruptie en eiste hij democratische hervormingen. Sindsdien is hij meermalen gevangen gezet en onder huisarrest geplaatst.

Toen Mobutu in 1990 onder binnen- en buitenlandse druk een halfhartig democratiseringsproces inluidde, benoemde het parlement Tshisekedi tweemaal tot premier, waarop Mobutu hem tweemaal de laan uitstuurde.