Lekken

DE PLOF waarmee dezer dagen een dagvaarding op de deurmat valt van vier Gelderse politici belooft nog aardig na te dreunen in bestuurlijk Nederland. Het openbaar ministerie heeft aangekondigd de fractievoorzitters van PvdA en VVD in de Provinciale Staten alsmede twee gedeputeerden voor de strafrechter te dagen in verband met lekken tijdens de omstreden benoeming van een nieuwe commissaris van de koningin in Gelderland als opvolger van dr. J. Terlouw (D66).

Dat het een VVD'er zou worden, was wel zeker. Binnen deze groepering ontspon zich echter een race tussen voorstanders van oud-minister Nijpels en oud-voorzitter Kamminga. Dit bleef niet verborgen voor de buitenwereld.

Het was welhaast onvermijdelijk dat dit geschil buiten de oevers van de VVD zou treden, al was het alleen maar omdat in Gelderland ook andere partijen deelnemen aan het provinciale bestuur. Minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken), eveneens van de VVD, die over de commissarisbenoemingen gaat, was zo verbolgen over de lekken dat hij vroeg om een onderzoek door de rijksrecherche. Tot zover geen nieuws. Dit soort onderzoeken zijn routine evenals lekken bij benoemingen. Met name als het gaat om een burgemeestersbenoeming in een grotere gemeente waar een regionale krant is gevestigd, “is er blijkbaar geen houden aan”, noteerde het vakblad Binnenlands Bestuur aan de hand van een reeks voorbeelden van Breda tot Zaanstad.

LEKKEN “behoort niet tot de heldendaden in het openbaar bestuur”, gaf de hoofddirecteur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten toe op een conferentie over bestuurlijke integriteit eerder dit jaar. Maar hij vond lekken bepaald “niet altijd moreel verwerpelijk, laat staan misdadig”. De actie van het openbaar ministerie in Gelderland staat haaks op deze zienswijze. Opmerkelijk is vooral dat dit justitiële orgaan een bij uitstek “politiek” lek als doelwit uitkiest. Het maakt voor de strafwaardigheid van schending van de geheimhoudingsplicht wel iets uit of deze zich voordoet in het ambtelijke apparaat - waarvan allereerst loyaliteit mag worden verwacht - of in de politiek/bestuurlijke top. Krachtens hun mandaat komen gekozen functionarissen in aanmerking voor een speelruimte die de dienende ambtenaar is ontzegd.

Politici zijn bij uitstek dubbelhartig, zoals een justitiële onderzoeker het heeft uitgedrukt: zij doen laatdunkend over lekken naar de pers maar maken er zelf gebruik van als het ze goed uitkomt. Het is dan ook een intrigrerende vraag waarom het OM uitgerekend in dit wespennest is gaan roeren. Temeer daar het lekken bij deze organisatie zelf, die nogal onder vuur is komen te liggen, de laatste jaren tot een hogere kunstvorm is verheven. Of is de Gelderse strafvervolging toch vooral geïnstigeerd door de Haagse machten en een eerste teken van de strakkere - politieke - regie over het OM die minister Sorgdrager (Justitie) opeist?