Maerlants landschap

De Maerlantroute slingert 52 kilometer door het grensgebied van Zeeuws-Vlaanderen. De middeleeuwse dichter Jacob van Maerlant is ook onderwerp van een tentoonstelling in Damme, het Vlaamse stadje dat op 1 mei wordt uitgeroepen tot boekenstad.

De tentoonstelling in 'Huyse de Grote Sterre', Jacob van Maerlantstraat 3 in Damme, is van ma t/m vr geopend van 9-17u. Op za/zo van 10-12u en 14-17u.

Boekenmarkt in Damme (circa 40 kramen), 1 t/m 4 mei.

Overige inlichtingen: Dienst voor Toerisme in Damme, 00-3250353319.

Het Moordenaarsstraatje brengt ons veilig tot aan de oever van de Damse Vaart”, meldt de routebeschrijving, “en daar zetten we ons over met het zelf te bedienen veerpontje.” Een verrassend element in de Maerlantroute, genoemd naar de middeleeuwse dichter Jacob van Maerlant en slingerend door de Nederlands-Belgische grensstreek ter hoogte van West-Zeeuws-Vlaanderen.

De wandelaar of fietser wordt aan de Damse Vaart geacht zichzelf langs een kabel over het smalle water te trekken. In dit jaargetijde echter ligt het pontje met een ketting aan de wal vastgeklonken. Bij 'defecten of beschadiging' kan men blijkens een informatiebord het provinciebestuur bellen, maar dat is geen bruikbare oplossing voor het actuele probleem. Gelukkig weet de bewoner van een naburig huis raad: “Dat ding ligt vast in verband met ijsgang, maar dat zal nu wel afgelopen zijn. Ik schat dat hij over een week weer vaart.” De man adviseert om te rijden via de brug bij Hoeke en dat betekent vijf kilometer extra. Fietsers - want voor hen is de Maerlant-route officieel bedoeld - zullen wellicht even knarsetanden. Voor automobilisten is het een kleine moeite. Want ook zij kunnen, op een paar minuscule onderdelen na, de Maerlant-route volgen.

Van Maerlant kwam uit Brugge, woonde een tijdlang op Voorne en vestigde zich later in Damme, waar hij omstreeks 1295 overleed. Zijn leven en werk zijn tot 27 april onderwerp van een tentoonstelling in het oude Vlaamse stadje, waarvoor enkele verdiepingen van 'Huyse de Grote Sterre' zijn ingeruimd. De expositie is een uitgebreide voortzetting van wat er vorig jaar in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag te zien was. Tegen betaling van 200 frank ontvangt men beneden bij de Dienst voor Toerisme een jeton, die men boven in een gleuf werpt om toegang tot de expositie te krijgen.

Een beschrijving van de Maerlantroute, beginnend en eindigend in Damme, wordt kosteloos verstrekt. Het is een alleraardigste handleiding, al staat er ten minste één fout in. Volgens de samensteller heeft Jacob zijn achternaam ontleend aan het uitgestrekte moeras of 'moorland' dat ooit in deze omgeving lag, maar Frits van Oostrom, hoogleraar te Leiden, geeft een andere, meer voor de hand liggende verklaring. 'Van Maerlant' slaat op het gelijknamige Voornse dorp (later opgegaan in Brielle), waar Jacob koster van het Sint Pieterskerkje was en diverse grote werken schreef. En Van Oostrom kan het weten, want hij is de auteur van Maerlants wereld, de veelgeprezen biografie waarmee hij vorig jaar de AKO Literatuurprijs won.

Verder klopt de routebeschrijving wel, voor zover we uit eigen waarneming kunnen vaststellen. De tocht voert langs vers geploegd akkerland en de restanten van oude schorren, die werden ingepolderd en drooggelegd door middel van kronkelende dijken en kaarsrechte kanalen, zoals de Damse Vaart. Het dichterlijk traject is des te aangenamer door de afwisseling van landschap en klein stadsschoon, waar behalve Damme ook Sluis en Aardenburg aan bijdragen.

Wie oog heeft voor curieuze details, komt ook aan zijn trekken. Neem dat glazen kastje met puntdak dat zich even boven Donk aan de voorbijganger openbaart. Binnen zit Maria met een dode Jezus tegen haar schoot geleund. “Langs dezen weg zet genen voet/of zeg Maria wees gegroet”, luidt de boodschap. Daarnaast zijn er opschriften van meer triviale strekking. Een 'veekweker-beenhouwer' te Sint-Kruis roept op tot aanzienlijke aankopen: “Half varken 4.900 - 1/8 rund 9.900 frank”. Alsof er geen varkenspest en BSE bestaan.

Terug in Damme kunnen we het de Dienst voor Toerisme nazeggen: dit middeleeuwse stadje is uitgegroeid tot een culinair centrum. Het marktplein (met Jacobs standbeeld) wordt omringd door gelegenheden als gasthof Maerlant, eethuis Pallieter en restaurant 'Bij Lamme Goedzak'.

Maar er is binnenkort nóg een goede reden om naar Damme te gaan. Op 1 mei wordt Damme, in navolging van Bredevoort (Gelderland) en Redu (in de Ardennen), uitgeroepen tot boekenstadje: zeven boekhandelaren uit andere Vlaamse gemeenten openen er dan een permanent filiaal op verschillende adressen. De opening zal worden gevierd met een boekenmarkt in begin mei. Volgens de Dienst voor Toerisme houdt deze vorm van promotie verband met twee 'literaire figuren' die het stadje koestert: Jacob van Maerlant en Tijl Uilenspiegel.

1 Damme, historisch en culinair centrum, met de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

2 Hoge Brug bij de Oude Sluissedijk, naar de hoge brug die hier in de Middeleeuwen lag.

3 Moerkerke, met neogotische kerk en kasteel.

4 De wijk 't Molentje, op 13 en 14 september 1944 bij Canadees offensief geheel verwoest.

5 Lapscheure, met pseudo-basilicaanse kerk die in 1652 werd ingewijd.

6 Lapscheurse Gat. Hier lag Lapscheure voordat het door het Zwin werd overspoeld.

7 De Damse Vaart, ook Napoleonkanaal, verbond Brugge met Sluis.

8 Sluis. Kreeg in 1290 stadsrechten als Lamminsvliet. Ooit net als Damme voorhaven in het Zwin.

9 Aardenburg, met Sint-Baafskerk, in Scheldegotiek gebouwd omstreeks 1280.

10 Middelburg, gesticht in 1452. Met Sint-Pieters en Pauluskerk uit 15de eeuw.

11 Het Leopoldskanaal, van Boekhoute langs Sint-Laureins naar Maldegem.

12 Maldegem, met Sint-Barbarakerk: 11de-eeuwse onderbouw en in 1631-39 herbouwde toren.

13 Donk, met neogotische Sint-Jozefskerk omringd door vijf kapellen.

14 De Damme Golf- & Countryclub, voormalig recreatiedomein Stockmanshoeve.

15 Kapel, gebouwd door Hendric Braderic in 1350. Na de Beeldenstorm in 1635 vervangen door kapel in veldsteen.

16 Vanaf deze plaats werd het drinkwater van het kasteel van Male naar Damme overgebracht.

17 De 'zandige opduiking' De Gapaard met de Herberg 't Apertje.