Gidsen; Fragmentarisch en soms wat onhelder

Elsevier Belasting Almanak 1997, ISBN 90-6882-274-8, 31,50 gulden.

Elsevier Belasting Diskette 1997, ISBN 90-6882-278-0, 35 gulden. Kluwer Belastinggids 1997, ISBN 90-200-1849-3, inclusief diskette 28,50 gulden.

Consumentenbond Belastinggids 1997, ISBN 90 215 9263 0, 19,90 gulden.

OP EEN 'AANGIFTEDAG', georganiseerd door (aankomende) fiscalisten in Leiden vertelde een aardige, gepensioneerde vroedvrouw mij eens dat ze niet begreep waar ze nu die 'dingen' moest invullen. De belastingambtenaar had het wel verteld, maar toen ze buiten stond was ze het al weer vergeten. De 'dingen' waren een paar jaaropgaven van uitkeringsinstanties en een opgave van de bank van de rente die ze genoten had.

De Belastingdienst vroeg de vrouw naar de bekende weg. De gegevens waren al bij de fiscus bekend of zouden dat binnenkort worden. De fiscus vraagt via het aangiftebiljet veel zaken die hij al weet of binnenkort zelf al te weten zal komen. Toch moet de burger al die gegevens bewaren, opzoeken en melden.

De Belastingdienst heeft veel moeite gedaan het biljet wat overzichtelijker te maken. Dat wel. Maar hij heeft nog niet de principiële omslag gemaakt naar echte burgervriendelijkheid. Zo'n opstelling zou inhouden: 'mevrouw/mijnheer hebt u geen andere inkomsten dan rente, loon of pensioen, stuur ons dan een fotokopie van die papieren met uw (niet in te vullen) aangifte. Dan weten wij genoeg.'

Hoeveel gemak zou de Belastingdienst dan niet aan menige burger verschaffen? Nu is het aangiftesysteem en de, in veel gevallen vermeende, complexiteit vooral een bron van inkomsten voor uitgevers en adviseurs. Naar de resultaten van de ambtelijke werkgroep 'Achterop' die een meerijregeling ontwerpt voor wie zich per bagagedrager naar kantoor laat vervoeren, wordt met spanning uitgezien.

Voor de particulier met een niet erg ingewikkelde aangifte loont daarbij de inschakeling van een advies- of accountantsbureau niet of nauwelijks, gelet op de verhouding tussen kosten en opbrengst. Zo zal de consulent vaak alle gegevens willen hebben over ziektekosten. De kans is groot dat de klant na alle dokters- en tandartsrekeningen te hebben verzameld en opgestuurd, van zijn consulent uiteindelijk het bericht krijgt: u komt niet in aanmerking voor aftrek wegens ziektekosten.

Het gebruik van de gidsen is veel goedkoper. Ik heb er een drietal bekeken. Doordat er een grote verscheidenheid is aan biljetten en de vragen in de gidsen door elkaar heen lopen, worden ze bepaald niet gebruikersvriendelijker. Het zal wel te ver gaan voor iedere soort aangifte een aparte gids uit te geven. Maar het zou al helpen als de Belastingdienst dezelfde vraag op de verschillende biljetten van eenzelfde code voorzag. Dat moet toch niet zo moeilijk zijn. De gidsen zouden er een stuk overzichtelijker door worden.

Nu wordt in de Kluwer Belastinggids telkens verwezen naar de tekst bij de vragen van de verschillende belastingformulieren. Dat leidt tot verwijzingen als: 'zie punt P3/E3/O4' nr.7 en nr. 8'. Niet altijd wordt de bladzijde erbij genoemd. De Belasting Almanak van Elsevier verwijst naar de pagina's en de punten daarop. Dat is overzichtelijker. De Belastinggids van de Consumentenbond verwijst naar de paragrafen. Ook daarmee valt goed te werken.

In de Elseviergids en de Kluwergids wordt uitgegaan van de volgorde van vragen op het belastingbiljet. Ik vraag mij af of dit nog wel past, gelet op de manier waarop de belastingbetaler het biljet invult en de toelichting die de Belastingdienst hem verstrekt. De gebruikers van de gidsen moeten zich nu vaak eerst door een aantal voor hen helemaal niet interessante punten worstelen, voordat zij aan relevante informatie toekomen.

Zo moeten de lezers van de Elseviergids eerst lezen over de extra aftrek voor zeevarenden en aftrekbare bankkosten van grensarbeiders, voordat zij aan het overigens goede schema over de al dan niet aftrekbare beroepskosten toekomen. Het is ook niet prettig te lezen over allerlei zaken die men zelf nu juist niet kan aftrekken. Dat is zoiets als iemand die een dieet met een laag cholesterolgehalte moet volgen en vis wil eten, dwingen eerst alles te lezen over spek en worst voordat hij aan het bereiden van de visschotel toekomt.

Velen, onder wie ook belastingadviseurs, zullen bij fiscale vragen en problemen de gidsen raadplegen via de registers daarin. Die registers zijn eigenlijk het belangrijkst. Op dit punt wint Elsevier van Kluwer: 21 pagina's tegen 16 1/3. Maar feilloos is het register van Elsevier niet. Zijn de kosten van yoga-lessen aftrekbaar? De Elseviergids verwijst in zijn register naar pagina 173 punt 3. Maar pagina 173 kent geen punt 3. Pagina 174 wel. Daarin komen de woorden yoga-lessen echter niet voor. Uit de tekst valt af te leiden dat de schrijvers bedoelen te zeggen dat een poging dergelijke kosten af te trekken, zal mislukken.

De opzet van de gidsen is fragmentarisch. Daardoor komt niet alles goed uit de verf. Zoals het feit dat de winstdeling/spaarloonregeling voor werknemers inhoudt dat de verkrijging van aandelen in het kapitaal van de werkgever tot een waarde van 1.638 gulden, ook voor de werkgever, geheel onbelast is. Niet onbelangrijk voor iemand die wel eens met de werkgever praat over arbeidsvoorwaarden.

De Elsevier- en de Kluwergids kennen veel extra hoofdstukken. De Elsevier wijdt zelfs speciale aandacht aan studiefinanciering en kinderbijslag. Geen fiscale onderwerpen, maar toch heel nuttig. Aardig vond ik in de Kluwer de vermelding van toekomstige wetgeving die bijvoorbeeld van belang is voor leraren met een werkkamer.

Bij de gidsen zijn ook schijfjes te krijgen voor computergebruikers. Het grote voordeel van schijven bij het maken van een aangifte vind ik dat ze doortellen en ook andere berekeningen maken. De diskettes van Kluwer en Elsevier en ook die van de Belastingdienst doen dat uitstekend. Ik zie geen reden voor degenen die zo'n hulpmiddel van de Belastingdienst krijgen toegestuurd, om dat niet te gebruiken. Ik zou er wel een gids bijnemen. 'Men vreze de Grieken juist wanneer zij geschenken brengen.'

De Kluwerschijf wekte wel mijn irritatie op toen op een gegeven moment werd gevraagd naar de lengte van het te gebruiken papier, waarbij ik kon kiezen uit een drietal inch-maten. Wie praat als het om papiermaten gaat nu ooit over inches?

Ook het Elsevierschijfje is niet altijd gebruiksvriendelijk. De toelichting meldt dat lange bestandsnamen niet mogelijk zijn. Maar wat is lang? Nadat verschillende door mij opgegeven bestandsnamen bij de computerhandeling 'opslaan als' tot niet-uitvoerbaar waren veroordeeld, vroeg ik technische hulp via het vraagteken. Het bestand kon genoemd worden: 'c: mijn docbrief aan Jan', zei het vraagteken. Het leek mij passend Jan te vervangen door 'Willem'. Dit werd niet geaccepteerd. 'Jan' trouwens ook niet.

De diskette is kennelijk op de technische aspecten niet goed bekeken. (De oplossing was: initialen of nummers gebruiken), De Elsevierschijf vind ik al met al toch wat handiger dan die van Kluwer.

Mijn advies is: wie de diskettes gebruikt moet de toelichting bij het biljet naast de computer hebben liggen. Een Belastinggids is handig voor het geval u denkt 'zou dat ook aftrekbaar zijn' of iets dergelijks. De gids met het grootste register heeft mijn voorkeur. Komt u er niet goed uit: koop er dan een andere gids bij. Een andere formulering over hetzelfde onderwerp geeft soms meer inzicht. Zo duur zijn de gidsen niet.