Kitsch-tv verhult onzekerheid Hongkong

HONGKONG, 25 FEBR. Onzekerheid beheerst de Britse kroonkolonie Hongkong. Over vier maanden, vanaf 1 juli 1997, vallen de inwoners van de stadsstaat onder het gezag van de Volksrepubliek China. “De mensen zijn bezorgd dat Chinese functionarissen onvoldoende begrip zullen opbrengen voor de subtiele factoren die Hongkongs hoogontwikkelde economie laten draaien”, zegt een econoom van de universiteit van Hongkong die anoniem wil blijven.

“Wij vrezen dat China zal proberen de burgerlijke vrijheden te onderdrukken die Hongkong tot een van de meest open maatschappijen in Azië maken”, aldus de econoom. De inlijving van Hongkong door China heeft in zijn ogen veel weg van een muskiet die samengaat met een olifant. Waarna hij een Chinees spreekwoord citeert: “Het is gemakkelijk om een kleine kip te overbraden.”

Het recente overlijden van de Chinese partijleider Deng heeft de onzekerheid onder de bevolking nog vergroot. Het Social Sciences Research Center van de Universiteit van Hongkong hield vorige week een opiniepeiling, waarin de Hongkongers werd gevraagd naar het gevolg voor hun stad van Dengs overlijden. 'Goed', zei 13,1 procent, 'slecht', oordeelde 28,3 procent, 'geen van beide', aldus 34,6 procent en 'weet het niet', meldde 24 procent.

Vertoon van Chinees patriottisme en liefde voor het 'nieuwe' moederland vieren de laatste weken hoogtij in Hongkong. Televisiestations vieren de komende terugkeer naar Chinees gezag met veelkleurige kitsch-shows. Multimiljonairs, wier ouders destijds voor het communistische gevaar uitweken naar de Kroonkolonie, bogen de afgelopen weken massaal voor een groot portret van wijlen Deng dat was opgesteld in het Xinghua-persbureau. Financieel stadsbestuurder Donald Tsang stelt voor het nieuwe vliegveld Chek Lap Kok te herdopen tot Deng Airport, terwijl in de schrijvende pers de hoop wordt uitgesproken dat Dengs as in de wateren nabij Hongkong zal belanden. De rijke inwoners van Hongkong ontpoppen zich tot de meest spraakmakende pleitbezorgers van Peking.

“Je zou dit allemaal kunnen uitleggen als onderwerpingsgedrag”, zegt een buitenlandse diplomaat in Hongkong. “Toch is mijns inziens het aantal zorgpunten dat het vertrouwen hier kan ondermijnen de laatste tijd juist afgenomen. De koersstijgingen op de beurs en de weer sterk aantrekkende onroerend-goedmarkten bewijzen het beste dat de onzekerheid gaandeweg plaatsmaakt voor een gevoel van gekwalificeerd vertrouwen.”

Sommige analisten zijn bezorgd over toekomstige machtswisselingen in de topechelons van de Chinese hiërarchie. “Dat blijft natuurlijk mogelijk”, oordeelt de diplomaat. Hij rekent erop dat zo'n machtswisseling niet zou plaatshebben voordat het congres van de Chinese communistische partij in oktober bijeenkomt. Dan is Hongkongs overdracht aan China al een feit. Tijdens het gastheerschap van de binnenkort te houden jaarvergaderingen van de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds, kan Hongkong bewijzen dat de financiële reputatie van de stad niet wordt geschaad door de nieuwe verhoudingen.

De langere-termijnvraag blijft: in hoeverre zullen eventuele veranderingen in Pekings machtsstructuur de status quo in Hongkong raken? “Behoudens een radicale koerswijziging, die hoogst onwaarschijnlijk is, niet erg veel”, oordeelt een commentator van Hongkongs grootste engelstalige krant, de South China Morning Post. “Want allen die zich zullen mengen in een eventuele machtsstrijd maakten deel uit van Dengs adviesgroep tijdens de overdrachtsonderhandelingen met Londen en participeerden in de ontwikkeling van de 'één land, twee systemen'-formule die toekomstig Hongkong binnen China een grote mate van autonomie garandeert.” Volgens de krant zijn alle eventuele opvolgers van Deng goed bekend met Hongkongs speciale status, alsmede met de rol die Hongkong kan vervullen bij de verwezenlijking van Dengs ambities voor de economische ontwikkeling van China. “Op zichzelf biedt dat niet de garantie dat het huidige Hongkong-beleid van Peking nooit zal veranderen, maar het helpt om de onzekerheid te reduceren.”

Pagina 14: Geld bindt China en Hongkong

Ondanks opvallende maatschappelijke verschillen zijn Hongkong en het Chinese vasteland financieel al uiterst hecht verbonden. De financiële machine die de integratie van de Hongkongse en Chinese economieën voortjaagt, draait zonder haperen door. John Cairns, zegsman van de Hongkong Trades Development Council, schetst enkele hoofdlijnen: “Hongkong is China's voornaamste bron van buitenlandse investeringen, de voornaamste 'gateway' tot het Chinese vasteland, terwijl China een van de grootste investeerders in Hongkong is”. De Council schat dat van de 259.000 projecten in China waar buitenlanders in deelnemen, 59 procent zijn verbonden met Hongkongse investeerders. Tussen 1979 en 1995 tekenden bedrijven uit Hongkong voor 150.000 investeringsprojecten op het vasteland, met een gezamenlijke waarde van 233,6 miljard Amerikaanse dollar (op een totaal aan buitenlandse investeringen in China van 395 miljard Amerikaanse dollars).

De direct aan Hongkong grenzende Guangdong-provincie, waar het gros van de Hongkongers ooit vandaan vluchtte, trok de meeste investeringen uit Hongkong aan: 90,3 miljard dollar tussen 1985 en 1995, ofwel 89 procent van de totale investeringen in deze dynamische provincie, waar groeicijfers van 20 procent per jaar routine zijn. Andere trekpleisters voor investeringen uit Hongkong: Fujian (23,8 miljard), Jiangsu (16,5 miljard) en Sjanghai (16,3 miljard Amerikaanse dollar). “Hongkong is de drijvende kracht achter investeringen in de meeste provincies, gemeenten en autonome regio's”, aldus Cairns.

De investeringen op het Chinese vasteland vormen een soort spiegelbeeld van de eigen economische ontwikkeling van Hongkong. Nadat de Britse kroonkolonie zich na de Tweede Wereldoorlog eerst in ijltempo ontwikkelde tot een industrieel wereldentrum voor textiel, schoeisel, speelgoed en elektronica, vertrok het gros van die bedrijven in de jaren zeventig en tachtig naar het aangrenzende Guangdong, waar de lonen slechts een fractie van die in Hongkong bedroegen. John Cairns schat dat 18.000 Hongkongse bedrijven in Guangdong zijn neergestreken, terwijl er ten minste evenveel bedrijven met Hongkongse deelneming werken. In totaal bieden zij werk aan vijf miljoen mensen. Omdat de lonen in de Zuid-Chinese provincie de laatste jaren sterk stijgen, verkassen steeds meer Hongkongse bedrijven naar het binnenland van China, waar de lonen nu veel lager zijn. In Hongkong, dat zich nu voor 85 procent bezighoudt met dienstverlening, schommelt het inkomen per hoofd rond de 30.000 Amerikaanse dollars per jaar, in het aangrenzende Guangdong tegen de drieduizend dollar . Op veel andere plaatsen in China bedraagt het jaarinkomen nog geen duizend dollar.

Ondanks de opkomst van Sjanghai is Hongkong (volgens de Hongkong Trade Development Council) nog steeds de voornaamste 'gateway' tot China. Vorig jaar ging de helft van alle Chinese export via Hongkong. Hongkong is China's vierde handelspartner, met bijna twintig procent van het Chinese handelstotaal. Hongkongs handel met het Chinese vasteland groeide in 1995 vijftien procent, kelderde vorig jaar onverwacht naar zes procent, maar beleefde dit jaar weer een sterke groei. John Cairns: “China's export nam in januari van dit jaar toe met 27,5 procent.”