Frits Bolkestein op oorlogspad

VVD-leider Frits Bolkestein zoekt de confrontatie. Onderweg naar Paars II, schroomt hij niet zich af te zetten tegen het huidige kabinet. Desnoods valt hij de premier zelf aan. Gisteravond gezien in Amstelveen.

AMSTELVEEN, 25 FEBR. Buiten staan auto's schots en scheef in bloemenperken geparkeerd. Binnen, in de aula van de internationale school in Amstelveen, moet ijlings een wand worden weggeschoven, omdat de bezoekers blijven binnenstromen. “Iemand zei me: Zou het hier vol zitten omdat er in Amstelveen niets te beleven valt?”, grapt Edgar Peer, VVD-wethouder te Amsterdam en na het vertrek van Frank de Grave naar het Haagse departement van Sociale Zaken, het boegbeeld van de hoofdstedelijke liberalen.

Peer mag als eerste het woord voeren op een VVD-bijeenkomst die wordt opgeluisterd door de aanwezigheid van de grote roerganger zelf. De massaal bezochte vergadering moet alle twijfel verdrijven die de laatste dagen de VVD is binnen geslopen over het gedrag van Bolkestein in de NAVO-uitbreidingsdiscussie. Daarbij staat de VVD-leider ('niet doen') lijnrecht tegenover partijgenoot en minister van Defensie Voorhoeve ('wel doen'). De optredens in Amstelveen, zowel van Bolkestein als van de anderen, zijn erop gericht de kiezer te tonen dat de VVD aan de bal is en aan de bal blijft, door de discussie te heropenen over een inmiddels even controversiële uitbreidingskwestie: Schiphol.

“Van ons hoeft het niet zo”, zegt Bolkestein over de brede maatschappelijke 'nut en noodzaak'-discussie van vier maanden die het kabinet heeft gepland over de uitbreiding van de nationale luchthaven. Hij vreest vertraging, trammelant, is bang dat Nederland praat “terwijl straks in 2000 in Singapore het grootste vliegveld van Azië klaarligt”. Daarom: “regering, regeer”. Bolkestein wenst, anders dan premier Kok, dat het kabinet voor de volgende verkiezingen een besluit neemt over de vraag of en (wat betreft de VVD) zo ja waar er een tweede nationale luchthaven moet komen. Na de totstandkoming van een soort paars stembus-akkoord over dit explosieve issue, kunnen VVD, PvdA en D66 de verkiezingen in, op weg naar Paars II, een combinatie waarvan Bolkestein zich ook gisteravond weer een groot voorstander toonde.

“Hoe minder conflictstof, hoe beter”, zo verklaart de VVD-leider in de pauze voor de radio zijn pleidooi. “Als het kabinet geen besluit neemt over Schiphol, gaan de politieke partijen zich ingraven in verkiezingsprogramma's en verkiezingsleuzen. Dat komt de besluitvorming niet ten goede.” De teleurgestelde verslaggever die een spannende verkiezingsstrijd over de afweging milieu versus economie aan zijn neus voorbij ziet gaan, voegt hij toe: “Spannende verkiezingen? Wat heb ik daar nou aan? De enigen die spannende verkiezingen willen, zijn journalisten.”

Het lijkt een strategie te worden van de VVD-leider: aan de ene kant pleidooien houden voor de voortzetting van de paarse coalitie, aan de andere kant zich afzetten tegen het huidige paarse kabinet, als het even kan tegen de minister-president zelf. Nauwelijks subtiel deed de VVD-leider gisteren pogingen om PvdA-leider Kok, die consequent hoger scoort in populariteitspolls dan hijzelf, zijn aura van geslaagd leider van de BV Nederland te ontnemen.

Het buitenland mag dan vol lof zijn over de economische prestaties van Kok “dat komt vooral omdat het slecht gaat met dat buitenland”, zegt Bolkestein tot zijn honderden toehoorders. “Het gaat slecht met Duitsland, het gaat goed met ons, maar het zou nog beter kunnen.” De economische groei is goed maar kan beter. De staatsschuld loopt terug, maar is nog te hoog. Het aantal uitkeringen, dat eerst omlaag ging, vertoont weer opwaartse neigingen. Misschien zijn aanvullende afspraken in het volgende regeerakkoord nodig om die tendens te keren, dreigt Bolkestein en passant.

Ook D66-leider en minister van Buitenlandse Zaken H. van Mierlo krijgt een beurt, al bewaart Bolkestein zijn uitval in die richting voor het einde van de avond. Gevraagd naar de NAVO-discussie en over de vraag of VVD-minister Voorhoeve daardoor niet beschadigd raakt, antwoordt Bolkestein in Den Haag Vandaag: “Nee, want Voorhoeve is als minister van defensie de tweede NAVO-minister. Minister Van Mierlo is als minister van buitenlandse zaken de eerste NAVO-minister.” Minzaam glimlachend voegt hij er aan toe dat wat hem betreft “beide ministers mogen blijven zitten.”

Bolkesteins voorliefde voor voortzetting van de paarse coalitie en voor daadkrachtig bestuur blijkt gedeeld te worden door andere VVD-politici. De Amsterdamse wethouder Peer, een rijzende ster aan het liberale firmament, zet als eerste spreker de toon van de avond door zich als brutale, moderne, en daadkrachtige bestuurder te positioneren. Hij begint af te rekenen met zijn voorganger De Grave. “Frank zal het misschien niet leuk vinden als ik dit zeg, maar ik ben van een andere politieke generatie dan hij. De Grave heeft een Haags verleden. Hij heeft daar de lange dominantie van het CDA meegemaakt, en wilde daaraan een einde maken. Ik wil echter geen verandering om de verandering, maar ben uit pure liefde voor de inhoud van het bestuur en de politiek voorstander van paars.”

Peer roemt de daadkracht van de coalitie met PvdA en D66 in Amsterdam. Met kwalen zoals drugsgebruik, illegaal gokken en illegale prostitutie worden korte metten gemaakt. Wel moet de PvdA nog duidelijker kiezen voor economische groei. D66 moet ervoor oppassen in haar streven naar een opwaardering van de Amsterdamse binnenstad niet door te slaan door er “één groot Venetië” van te willen maken. Maar het CDA is met zijn 'politiek-religieuze' verzet tegen de winkelsluitingswet en geringe omvang geen alternatief voor de VVD, zo doceert Peer, terwijl de Amsterdammer Bolkestein vanaf de eerste rij goedkeurend knikt.