Marsmannen nu in Berlijn

BERLIJN, 24 FEBR. De Filmfestspiele in Berlijn hebben hun publieksfavoriet gevonden: Mars Attacks! van Tim Burton is verreweg de succesvolste film op het festival en steekt dan ook met kop en schouders boven de andere films in de competitie voor de Gouden Beer uit.

Berlijnse jury's - die van dit jaar staat onder voorzitterschap van Jack Lang, oud-minster van Cultuur in Frankrijk - willen nog wel eens een voorkeur aan de dag leggen voor het Europees produkt. Maar dat zou in dit geval onjuist zijn: de films uit de landen van de Europese Unie waren in het beste geval matig.

Als doekje voor het bloeden kan voor de jury wellicht dienen dat Mars Attacks! tegelijk een Hollywood-film en een satire op de Hollywood-film is. Al houdt Burton zelf vol dat hij Independance Day, waarmee zijn film vaak wordt vergeleken, niet heeft gezien - feit blijft dat ook hier de Amerikaanse beschaving door buitenaardse wezens te gronde wordt gericht.

Er is duidelijk een maatschappij-kritische dimensie in de film: het blijkt dat aan marsmannetjes, al voordat ze daadwerkelijk aan het zwerk verschenen, in Amerika een duidelijke ideologische betekenis is toegekend. Brengers van vrede zijn ze - daarover zijn New Age-types het van harte eens met de presidentiële adviseurs. Hun hoge niveau van technisch kunnen, denkt de laatste groep, maakt agressieve bedoelingen zeer onwaarschijnlijk.

Maar terecht sterft de Amerikaanse president (Jack Nicholson) met de woorden 'cultureel misverstand' op de lippen: het blijken groene rotzakken, die liegen en voor hun genoegen aan het moorden en vernietigen slaan.

Tim Burtons scherpe humor vormde een opluchting in het competitieprogramma, waar veelal ernst en pretentie troef waren. De enige verdienste van Lucie Aubrac, een fantasieloos en braaf verhaal over het verzet in de Tweede Wereldoorlog, was dat het Duitse publiek in Berlijn begon te fluiten, op het moment dat regisseur Claude Berri de Duitsers al te ongenuanceerd als wrede schurken voorstelde. Vijf jaar geleden nog kon een soortgelijk Duits publiek geen genoeg krijgen van zelfkastijding in verband met het oorlogsverleden.

Uit Wales kwam een schaamteloze, en ongeinige imitatie van het kassucces Trainspotting, Twin town van Kevin Allen. Uit Duitsland zelf een van zelfmedelijden verteerde film over het levensgevoel van jongeren in (West-) Berlijn, Das Leben ist eine Baustelle van Wolfgang Becker. Catherine Deneuve speelt een hele mooie dubbelrol in Généalogie d'un crime van Raoul Ruiz, een duister verhaal over misdaad, psychoanalyse en sekten. Ze speelt zowel de advocate van een moordenaar, als een van de bij de moord betrokkenen, waarbij deze rollen voortdurend in elkaar overgaan. Het is een film als een zoekplaatje - niet onvermakelijk, maar betrekkelijk gratuit.

Nee, de betere films kwamen - behalve uit de VS - toch veelal weer uit de buitengewesten. Panna Nikt (Meisje Niemand) van Andrzej Wajda bijvoorbeeld, de verfilming van de roman van Tomek Tryzna, is een mystiek verhaal over de leef- en denkwereld van 14-jarige meisjes, dat aan het eind een onverwachte politieke pointe blijkt te hebben. Of Ösge vacht (Rare tijden) van de Azerbaidjaanse regisseur Husseyn Mechtiev - een prachtig verhaal over een meisje dat voor haar aan hersenletsel wegkwijnende zieke vader zorgt en geleidelijk aan visioenen gaat lijden.

Die laatste film draaide in het Forum-programma voor jonge filmers, dat zich in tegenstelling tot eerdere berichten toch niet van het hoofdfestival zal losmaken. Alle ruzies in de directie van het Berlijnse filmfestival lijken bijgelegd, en met het Berlijnse stadsbestuur is overeenstemming bereikt over de verhuizing: vanaf 2000 zal het festival plaatsvinden aan de Potsdamer Platz. Dat is nu nog een gigantische bouwput op de plaats waar vroeger de Muur stond. Maar over een paar jaar zal op het plein, Berlijns nieuwe zakencentrum, onder andere een enorm mediacomplex van Sony zijn verrezen.