Bond nieuw vliegveld is niets zeker

Het kabinet presenteert deze week een nota over de toekomst van de luchtvaart in Nederland. De nota is niet meer dan een discussiestuk ter ondersteuning van een maatschappelijk debat, aldus het kabinet. Maar volgens de milieubeweging heeft het kabinet de blauwdrukken voor een tweede luchthaven al klaarliggen.

DEN HAAG, 24 FEBR. Op het strand zal het nooit meer zijn zoals het was. Van Bergen (Noord-Holland) tot Hoek van Holland zal het geluid van vliegtuigen de stilte van de kust verstoren. Een groot kunstmatig eiland zal zorgen voor verandering van stromingspatronen, waardoor de eeuwenlang ongerepte Hollandse duinenkust onherstelbare schade op zal lopen.

Dit doemscenario schetst de milieubeweging bij het begin van een grote campagne tegen uitbreiding van de luchthavencapaciteit in Nederland. Voor de milieu-organisaties is de strijd daartegen met afstand het belangrijkste onderwerp voor de komende jaren. De milieubeweging is ervan overtuigd dat het kabinet de plannen voor een gigantisch vliegveld in de Noordzee al klaar heeft liggen. “Er worden cruciale keuzes gemaakt over de toekomst van ons land. En de overheid heeft zich allang partij getoond”, meent Willem-Jan van Grondelle van Natuur en Milieu.

Van Grondelle refereert aan eerdere uitspraken van leden van het kabinet, onder wie premier Kok en minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat). Zo gaf de minister-president vorig jaar tijdens een werkbezoek aan Luchthaven Lelystad al eens de noodzaak aan van de uitbreiding van de luchtvaartcapaciteit, waarbij hij drie mogelijke locaties voor een nieuw vliegveld noemde: in de Noordzee, in het Markermeer of op de Tweede Maasvlakte. Op dat moment sloeg hij de vraag over óf er wel uitbreiding van de luchtvaartcapaciteit moet komen - en juist over die 'nut en noodzaak'-vraag moet de maatschappelijke discussie straks gaan.

Sindsdien hebben niet alleen de premier, maar ook de verantwoordelijke ministers De Boer (Milieubeheer) en Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) de Tweede Kamer enkele malen moeten verzekeren dat het kabinet wel degelijk een zuivere discussie over nut en noodzaak van uitbreiding van de luchtvaart wil. De nota waaruit dat moet blijken, zal waarschijnlijk morgen worden gepresenteerd. Premier Kok zei vrijdag na afloop van de ministerraad dat “de nota de proloog is in een wedstrijd waarin meerdere etappes gaan volgen”. “Nederland kan ook 'nee' zeggen tegen uitbreiding van de luchtvaart. Dit is geen gelopen zaak.”

Vaststaat dat het kabinet zich voor een dilemma geplaatst ziet. Aan de ene kant wil het kabinet economische groei, versterking van de concurrentiekracht en toename van de werkgelegenheid, waaraan verdere ontwikkeling van de luchtvaart een aanzienlijke bijdrage kan leveren. Aan de andere kant wenst het een verantwoord beheer van ruimte, natuur en een vermindering van de druk op het milieu. Zo zei Kok onlangs in een rede dat er alleen van “kwalitatieve groei en duurzame economie” kan worden gesproken als de CO2-uitstoot wordt teruggedrongen. Vliegtuigen zijn notoire CO2-uitstoters.

Uit een concept van de luchtvaartnota, officieel 'perspectievennota' genoemd, blijkt dat het kabinet in ieder geval op een verdere groei van de luchtvaart wil anticiperen. “Het kabinet is van mening dat Nederland rekening moet houden met verdere groei van de wereldluchtvaart.” Uitbreiding van de luchtvaartcapaciteit zou dan een logische keuze kunnen zijn, aldus het concept: “Indien er werkelijk potentieel is voor verder groei, lijkt niet uitbreiden geen logische keuze, met het oog op criteria als economische groei, werkgelegenheid en vestigingsklimaat.” De nota-schrijvers wijzen daarnaast op het risico dat KLM en andere luchtvaartmaatschappijen “hun heil geheel of gedeeltelijk elders zoeken” indien Schiphol niet wordt uitgebreid.

Toch zet de nota bij het economisch rendement van luchtvaartuitbreiding ook enkele kanttekeningen, waaronder de onzekerheidsmarges. Een investering van dertig miljard gulden in een vliegveld voor de kust bijvoorbeeld is alleen verantwoord als de luchtvaart sterk groeit. In het gunstigste groeiscenario, uitgerekend door het adviesbureau Rand Europa, stijgt het aantal vliegtuigpassagiers in Nederland explosief tot 103 miljoen in 2025, tegen 28 miljoen in 1996. De werkgelegenheid in de Nederlandse luchtvaart zal dan verdubbelen. Het kan ook anders lopen. In het meest negatieve scenario, waarbij de burgerluchtvaart wereldwijd afneemt, daalt het aantal passagiers in 2025 tot een schamele 14 miljoen.

Een andere onzekerheid betreft de gevolgen voor het milieu. Minister De Boer (Milieubeheer), maar ook premier Kok, vonden dat het concept van de nota op dat punt moest worden aangescherpt. Het leefklimaat in de Randstad kan ingrijpend worden beïnvloed door de bouw van een groot tweede vliegveld, meent De Boer. Kok maakte vorige week duidelijk dat hij er zich van bewust is dat vooral de toenemende geluidshinder van vliegtuigen door de inwoners van de Randstad niet gewaardeerd zal worden. Hij beklemtoonde dat de milieuparagraaf in de uiteindelijke versie van de nota fors wordt uitgebreid.

Intussen betrekken behalve milieubeweging en kabinet ook de kiezers de stellingen. Uit een enquête dat het televisieprogramma 2Vandaag vorige week liet houden, bleek dat 52 procent van de ondervraagden vond dat het milieu de doorslaggevende factor zou moeten zijn in het debat over de nieuwe luchthaven. Zij zullen bij de verkiezingen van volgend voorjaar echter nog niet weten of dat ook gebeurt. Over de locatie van een tweede nationale luchthaven zal namelijk pas een volgend kabinet het besluit nemen.