Auschwitz nooit ver weg bij mars Parijs

PARIJS, 24 FEBR. 'Adèle Bernovici werd aangegeven door haar concierge. Ze heeft de dood gevonden in Auschwitz. We weten waar verklikken begint. We weten waar verklikken eindigt.' Boven de met viltstift geschreven tekst zat een fotootje van een vrouw geplakt. Het was een wandelend grafmonument van karton.

De massale optocht tegen de nieuwe immigratiewet die zaterdag zwijgend over de boulevards van Parijs liep balanceerde tussen boosheid en schaamte, tussen verleden en heden. 'Laten we allemaal asiel vragen in het buitenland', stond op de koffers die een groep demonstranten boven het hoofd droeg. Anderen hadden een jodenster op hun koffer geplakt.

Juist het ontbreken van bekende politici, kunstenaars, partij- en vakbondsbesturen gaf het protest het indrukwekkende karakter van een stille omgang. Wat begonnen was als uiting van spontane verontwaardiging van een groep minder beroemde cineasten, bleek op de straten van Parijs (en Straatsburg, Caen, Lyon, Toulouse en Bordeaux) een brede weerklank te hebben gevonden bij individuele Fransen, die elkaar en het verschijnsel spreekkoor niet kenden. Met zelfgeverfde bordjes brachten zij hun gevoelens tot uitdrukking.

'Ik hield al van buitenlanders toen ik klein was', citeerde één keurige meneer de schrijver Louis Aragon (1897-1982) op een stuk karton dat hij aan een wandelstok had geplakt. 'Coluche kom terug, ze zijn gek geworden', zei een ander doe-het-zelf-bord - een verwijzing naar de te vroeg overleden nationale criticus en komiek. In lange jassen gehulde steltenlopers, opnieuw met koffers, vluchtten onder geratel van automatisch vuur dwars door de demonstrerende menigte. Auschwitz was zaterdag nooit ver weg in Parijs.

Juist daarover is intussen een nieuwe polemiek ontstaan. De filosoof Alain Fienkielkraut, meestal in de voorste linies van Franse protestacties, noemde het lenen van deportatie-symbolen door de demonstranten in de Libération van zaterdag 'indecent' en zelfs 'hysterisch'. Ook de joodse gemeenschap in Frankrijk heeft kritiek ('simplistisch', 'excessief') op de vergelijking tussen de Tweede Wereldoorlog en de wet-Debré. Volgens dit wetsontwerp moesten Fransen oorspronkelijk het vertrek melden van vreemdelingen die zij onderdak hebben gegeven. Na de storm van protest is intussen een amendement aangenomen dat tijdelijke bezoekers van Frankrijk (voornamelijk uit Afrikaanse en Aziatische landen) dwingt aankomst en vertrek zelf aan de Franse overheid te melden.

Volgens de politie liepen zaterdag in Parijs 33.000 mensen mee. De organisatoren hielden het op 150.000. Bij vakbondsoptochten in het recente verleden was een gemiddelde van de officiële en de vakbondsschatting meestal gerechtvaardigd. Deze keer was de organisatie, bij gebrek aan vakbondsdiscipline, wat chaotisch, maar een getal in de richting van 100.000 mensen lijkt redelijk: de zee mensen was onafzienbaar en de dichtheid groot, na twee uur was op de brede boulevards het einde nog lang niet in zicht.

De verscherping van de Franse immigratiewetgeving komt morgen in de Assemblée Nationale opnieuw aan de orde. Dan worden opnieuw manifestaties georganiseerd die, net als de demonstranten van zaterdag in Parijs en andere grote steden, intrekking eisen van de wet-Debré. Lionel Jospin, de leider van de Parti Socialiste, legde zich gisteravond neer bij het oordeel van tweederde der ondervraagden in een opiniepeiling: de opstelling van de socialisten in de immigratiekwestie is onduidelijk geweest.

“Toegegeven”, zei Jospin op France 2-televisie, “maar de Fransen zijn zelf ook in verwarring. Zij zijn sterk gehecht aan de waarden van gastvrijheid en mensenrechten. Zij en wij hebben de overwinning behaald dat het gewraakte verklikkers-artikel uit de wet-Debré is verdwenen. Dat hadden wij in het parlement alleen nooit kunnen doen. De regeringsmeerderheid van tachtig procent is overweldigend. Tegelijk moeten wij de Fransen die werkloos zijn en zich verlaten voelen, tegemoetkomen. Wij moeten strijden voor mensenrechten en tegen de werkloosheid.”

De Franse regering doet de mobilisatie van de afgelopen twee weken en de demonstratie van zaterdag af als een elitaire beweging die geen voeling heeft met de meerderheid van het volk. Tweederde van de Fransen zijn tegen de oproep van de actievoerders om de wet-Debré te negeren. In de nacht van zaterdag op zondag heeft de politie de Jean-Baptiste-kerk in Belleville (een Parijse immigrantenwijk) ontruimd. De kerk was zaterdag bezet door voornamelijk Chinese illegalen. Zij konden vertrekken zonder te zijn aangehouden. “Alleen door illegale immigratie te bestrijden drijven wij racisme en xenofobie terug”, zei minister van Binnenlandse Zaken Debré, die met president Chirac mee naar Roemenië was gereisd om een verdrag voor te bereiden dat Frankrijk de mogelijkheid geeft illegale Roemenen terug te sturen.