Verwarring rond overleg Zaïre

JOHANNESBURG, 21 FEBR. Er heerst grote verwarring in Zuid-Afrika rond de voorgenomen vredesbesprekingen over Zaïre in Kaapstad. Gisteren leek alles klaar voor de eerste ontmoeting tussen rebellenleider Kabila en een afgezant van de Zaïrese president Mobutu.

Daarna bleek dat Kabila zich, in strijd met eerdere berichten, in het geheel niet in Zuid-Afrika bevond. De gezant van Mobutu trok vandaag in twijfel of het wel tot overleg zal komen. Onbedoeld en onbewust is de Zuidafrikaanse president Nelson Mandela de aanstichter geweest van alle onduidelijkheid. Mandela liet zich woensdag ontvallen dat er besprekingen tussen de Zaïrese strijdende partijen zouden worden gehouden, waarschijnlijk donderdag al. De president heeft een hekel aan misleidende mededelingen en is soms voorbarig - alsof hij met een bepaalde aankondiging de gang van zaken wil beïnvloeden. Beide Zaïrese kemphanen, rebellenleider Laurent Kabila en president Mobutu Sese Seko, wensen een stille diplomatie om gezichtsverlies te voorkomen.

Een Zaïrese diplomaat liet gisteren onomwonden weten dat Mandela's mededeling Mobutu in grote verlegenheid had gebracht. En een Oegandese diplomaat zei: “Het was niet de bedoeling dat de informatie bekend zou worden.” Zuidafrikaanse regeringsfunctionarissen kondigden daarom gisteren een nieuws-stop af op de Zaïrese onderhandelingen, daarmee hun eigen president corrigerend.

Uit de woorden van vice-president Thabo Mbeki, gericht aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, kon gisteren worden opgemaakt dat Kabila nog niet in Kaapstad is gearriveerd. Mbeki zei Kabila het komend weekeinde te verwachten. Intussen toont de gezant van Mobutu, diens neef en veiligheidsadviseur Ngbanda Nzambo Ko Ayumbda, zich in Kaapstad uiterst kopschuw. “Een ontmoeting met de opstandelingen is niet aan de orde. Wij hebben onze voorwaarden. Voor alles willen we dat de aanstichters van de agressie de besluiten van de Veiligheidsraad respecteren”, aldus Ngbanda. De VN hebben alle buitenlandse mogendheden die bij het conflict in Zaïre zijn betrokken gevraagd hun troepen terug te trekken. Volgens Kinshasa hebben de rebellen in Oost-Zaïre militaire steun gekregen uit de buurlanden Rwanda, Burundi en Oeganda. Waarnemers in het gebied van de Grote Meren bevestigen dit.

Zuidafrikaanse regeringskringen gaan er nu van uit dat de strijdende partijen elkaar in Kaapstad niet rechtstreeks zullen ontmoeten, maar dat Zuidafrikaanse bemiddelaars afzonderlijk met Kabila (of een van zijn afgezanten) en met Ngbanda zullen praten. De Verenigde Staten hebben aangeboden behulpzaam te zijn bij eventuele vredesbesprekingen. De Amerikaanse onderminister voor Afrikaanse zaken, George Moose, is in Kaapstad.