Tegenvaller bedreigt paarse vrienden

DEN HAAG, 21 FEBR. Het politieke gevecht over de tegenvaller bij de sociale fondsen is in alle hevigheid ontbrand. Daarmee lijkt een einde te komen aan de euforie over economische groei, stijgende werkgelegenheid en dalend EMU-tekort, die van het 'paarse' kabinet een hechte vriendenclub maakte. Intussen rollen de meest betrokken ministers en Kamerleden van PvdA, VVD en D66 vechtend over straat, daarin aangemoedigd door oppositiepartij CDA en de werkgevers.

Aanleiding is een tabel die het Centraal Planbureau (CPB) naar een aantal ministeries heeft gestuurd. In de tabel wordt gewag gemaakt van een financiële tegenvaller bij de sociale fondsen van 4,6 miljard gulden. Deze komt bovenop een tegenvaller van 3,8 miljard waar het kabinet al rekening mee hield. Ambtenaren van het ministerie van Financiën hebben de zaak vervolgens nog eens nagerekend en kwamen een miljard hoger uit.

Niemand weet nog precies waar het miljarden-tekort vandaan komt. En dat geeft ruimte voor politieke moddervechten. De eerste die zijn kans rook was de PvdA'er Flip Buurmeijer. De oud-politicus en huidig voorzitter van het Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming van werknemersverzekeringen (Tica) verweet politici in deze krant dat ze de sociale premies opzettelijk te laag hebben vastgesteld, om een zo gunstig mogelijke koopkracht voor de burger (en kiezer) te kunnen presenteren.

In het kabinet is de PvdA'er Ad Melkert als minister van Sociale Zaken verantwoordelijk voor het inkomensbeleid. Die kreeg dan ook meteen kritiek. D66-Kamerlid G. Ybema vroeg zich openlijk af of hij zijn ministerie wel in de hand had. Als je één keer een verkeerde raming maakt, dan is dat nog tot daaraan toe, vindt Ybema. Maar als de minister van Sociale Zaken de financiële situatie bij de sociale fondsen elk jaar 2 à 3 miljard gulden te rooskleurig inschat, dan is er iets fundamenteel mis.

Melkert op zijn beurt wijst de beschuldigende vinger naar het Centraal Planbureau, dat de berekeningen voor hem maakt en naar het ministerie van Financiën, waar de VVD'er Gerrit Zalm de scepter zwaait. Zalm, zo vindt Melkert, geeft belastingplichtigen te veel aftrekposten (lijfrente- en koopsompolissen, spaarloon, hypotheekrente). Dat drukt niet alleen de belastinginkomsten, maar ook de premie-inkomsten. De premies voor de volksverzekeringen AOW en AWBZ zijn immers verwerkt in de eerste schijf van de inkomstenbelasting.

In de Miljoenennota van vorig jaar is een heel hoofdstuk gewijd aan deze versmalling van de 'grondslag' door allerlei aftrekposten, maar Zalm heeft er tot nu toe niets aan gedaan, aldus Melkert. De grondslag is het bedrag waarover belasting wordt geheven. Deze grondslag wordt verder uitgehold doordat steeds meer werknemers voor zichzelf beginnen en daarmee profiteren van de zelfstandigen- en startersaftrek, ook al een fiscale voorziening waarvoor Zalm verantwoordelijk is. Bovendien zetten veel zelfstandigen hun bedrijf om in een besloten vennootschap. Ook daardoor komen minder premies volksverzekeringen binnen.

Melkert heeft het CPB nu opdracht gegeven om een variant door te rekenen die erg gevoelig ligt bij Financiën en de VVD. Hoeveel ruimte voor lastenverlichting ontstaat er, wil Melkert weten, als het overheidstekort wat hoger uitvalt dan de 1,3 procent die het CPB voor 1998 voorziet. Kwalificatie voor de Economische en Monetaire Unie (EMU) vereist een tekort van 3 procent of minder. Met 1,3 procent zou Nederland één van de braafste jongetjes van de klas worden. Dat is wat overdreven, zo meent Melkert. Een EMU-tekort van 2,3 procent is ook mooi en levert een financiële ruimte op van 7 miljard gulden, die volgens hem kan worden gebruikt voor het terugdringen van de tekorten bij de sociale fondsen en voor lastenverlichting.

Ook de grootste werkgeversorganisatie VNO-NCW heeft zich inmiddels in het gevecht gemengd. Voorzitter Blankert noemde het voeren van inkomenspolitiek met sociale premies vanochtend in de Sociaal Economische Raad “oneigenlijk” en “niet legitiem”. “Het voeren van inkomensbeleid is inderdaad een verantwoordelijkheid van het kabinet”, aldus Blankert, “maar om daarvoor premies te gebruiken die in principe bedoeld zijn om aan toekomstige aanspraken op sociale verzekeringen te kunnen voldoen, vind ik niet kunnen”. Hij wijst op een motie-Bolkestein uit 1993, die dit onderstreept.

    • Frank van Empel