Het gezicht van de voorspoed; Heineken in Vietnam

De boeren halen op de valreep de laatste groentenoogst van de vruchtbare klei. In kleine hoge karretjes met voorgespannen ossen rijden ze door de optrekkende ochtendmist over de smalle dijk naar de markt. Over een paar weken gaan hier in een Hollands landschap van dijken en polders de eerste veertig meter lange heipalen de grond in. De nieuwste en grootste brouwerij van de provincie Hatay, in het noorden van Vietnam, ligt vlak naast de Rode rivier die troebel bruin ziet.

Honderdzeventig boerenfamilies moeten verdwijnen. Zij, 'de zonen van de revolutie', worden gedwongen dertig hectare uiterst goede grond op te geven. Mevrouw Mui (47 en grootmoeder), vice-voorzitter van het Volkscomité en president-directeur van de nog te bouwen brouwerij, houdt vol dat ze het graag doen. Twintig jaar lang krijgen zij compensatie (jaarlijks de winst op hun in te schatten oogst). Bovendien is het hun van het begin af aan ingeprent: deze arme provincie moet vooruit.

“Wij die heldhaftig de stad Hanoi hebben verdedigd tegen de Amerikanen moeten nu meeprofiteren van de economische opleving. Daarom is er weinig verzet van de boeren. Met hen hebben we een goede discussie gehad. We willen een nieuw gezicht voor de provincie waarop het begrip voorspoed te lezen valt.” Mevrouw Mui schenkt zelf de lichtgroene thee in en het schaaltje kleffe rose en doorzichtig grijze zoetigheden schuift ze opnieuw in de richting van de bezoeker en de tolk.

“We hebben geen keuze. In de oorlog is hier veel gebombardeerd en een deel van de infrastructuur ging verloren. Onze militairen stonden pal. Maar die tijden zijn voorbij en de provincie dreigde achter te raken in ontwikkeling.” Haar Volkscomité is bereid de boeren te helpen met nieuwe stukjes land, de verstrekking van kredieten voor het kweken van vis, en de aankoop van zaden.

Mevrouw Mui kent de zorgen van de regering in Hanoi over toenemende corruptie, 'verraderlijk bijprodukt van de economische liberalisatie'. Volgens een schatting van de regering gaat 109 miljoen dollar per jaar verloren in Vietnam door corruptie. Op dit moment spelen een paar grote processen. Onlangs zei premier Vo Van Kiet: “Corrupte autoriteiten zijn rovers, brutale rovers die in het daglicht opereren. Zij moeten berecht worden.”

Ze is het met vice-minister van Industrie Le Huy Con eens dat rijkdom zal moeten worden uitgelegd als de overheden daarom vragen. Maar in de nieuwe brouwerij neemt de provincie zelf deel en heeft dus controle op de boeken. En het werkt naar twee kanten. Ook de andere aandeelhouders kunnen controle uitoefenen op de handel en wandel van de provinciale overheid bij dit project, die als aandeelhouder zelf het grote terrein heeft ingebracht.

De nieuwe fabriek (kosten 190 miljoen dollar) geeft straks werk aan 1000 mannen en vrouwen. Dat moet volgens mevrouw Mui de provincie 'omhoogstuwen': iedere nieuwe grote investering trekt weer een andere investering aan. Vlakbij het fabrieksterrein, tegen de grens met Hanoi, oefenen militairen nog steeds met hun glimmende luchtafweergeschut. De vraag waar de nieuwe vijand vandaan kan komen beantwoordt mevrouw Mui met een glimlach.

Aanvankelijk heeft Asia Pacific Breweries, de Singaporese onderneming waarin Heineken voor 42 procent deelneemt, geprobeerd om in Hanoi zelf in een bestaande brouwerij deel te nemen en die uit te breiden. Maar toen de autoriteiten na twee jaar discussie besloten om die staatsbrouwerij uit de binnenstad te laten verdwijnen is gekozen voor een locatie 25 kilometer ten zuiden van Hanoi. In Ha Dong komt nu een compleet nieuwe fabriek te staan, die Asia Pacific Breweries samen bouwt met het Volkscomité van de provincie Hatay en Vietnam Brewery uit het zuiden. De verantwoordelijkheid heeft Heineken Technical Services. De contacten met de staatsbrouwerij zijn opgegeven.

Wiek Timmermans uit Heijen in Noord-Limburg leidt het project. Drie jaar lang heeft hij in Hanoi onderhandeld. Hier in Hatay heeft hij voor zijn bedrijf ten slotte een concessie gekregen om straks eind 1998 met de jaarlijkse produktie van 200 miljoen flesjes en blikjes te beginnen (600.000 hectoliter). Het is een investering die kan groeien naar 500 miljoen flesjes en blikjes Tiger Beer en Heineken tegen de eeuwwisseling.

Hij geeft toe: het heeft even geduurd. “Je moet in dit land geduld hebben. Investeerders vergeten dat het hier niet snel kan omdat een aantal ministeries, met verschillende belangen of verschillende interpretaties van belangen, bij de concessies is betrokken. Het ministerie van Defensie bijvoorbeeld, dat is nagegaan of het grote terrein bomvrij is en of in het grondwater nog restanten van het ontbladeringsmiddel Agent Orange aanwezig waren. Dat gebruikten de Amerikanen om vanuit de lucht beter zicht op hun doelen te krijgen maar het veroorzaakte vooral verminkingen bij pasgeboren baby's. Ook zelf hebben we het water laten onderzoeken en de uitkomst is dat hier een best biertje te brouwen valt.”

Hij prijst zich gelukkig dat de Vietnamezen een traditie hebben op het gebied van het drinken van bier. Er zijn in het land 315 brouwerijen, waarvan elf grote. Het is een markt van zes miljoen hectoliter, die gemakkeljk kan groeien tot een kleine tien miljoen hectoliter aan het eind van het jaar 2000. Heineken en Tiger bier mikken met misschien nog een derde fabriek in het midden van het land op een derde van die markt. De Aziatische biermarkt in het algemeen groeide in 1995 met 14,8 procent tot 1,2 miljard gulden, terwijl de Euopese markt stagneert.

“We waren er als Heineken vlug bij. In 1989 al vlak na het begin van het hervormingsproces 'Doi Moi', de open-deurpolitiek, zijn we meteen in het zuiden begonnen. Nu hebben we hier een goede naam. Het helpt als je elkaar kent. Dat vertrouwen moet je opbouwen.”

“In het verleden is hier veel Heineken en Tiger geïmporteerd. We hadden al een goed distributienet. Vietnamezen zijn dol op merkartikelen. Nu het bier in hun eigen land gebrouwen wordt gaat het nog harder, ook al door een goede advertentie- en actiecampagne. Je werkt hier ook in een sfeer van onderlinge afhankelijkheid. Dadelijk willen wij bij de distributie van ons produkt gaan samenwerken met andere bedrijven. De provincie Hatay gaat er terecht van uit dat de omgeving meeprofiteert van onze investering,” zegt Timmermans.

In het zuiden van Vietnam is Heineken in 1989 begonnen. De capaciteit van de fabriek 'Vietnam Brewery' uit 1993 is eind vorig jaar verdubbeld en kan nog verder groeien naar een capaciteit van 1,8 miljoen hectoliter. Directeur Hans van Zon: “Toen ik hier twee jaar geleden naar toe werd gestuurd zei mijn baas:'joh, jij gaat naar een mooi land. Daar groeit alles vanzelf.' Een beetje gelijk had hij wel, maar er is toch een steeds scherpere concurrentie. Aan die groei (bij ons 9 procent) moet je wel hard werken. De euforie is er een beetje af. Hier en daar zie je stagnatie, maar gelukkig niet bij ons.”

In de lokale pers wordt regelmatig een discussie gevoerd over buitenlandse investeerders. Vloeien de winsten niet te gemakkelijk weg naar het buitenland? Worden lokale firma's niet van de markt gedrukt door participatie van krachtige, buitenlandse ondernemingen? Zijn de advertenties niet te agressief, zo vragen briefschrijvers en geïnterviewden zich af.

Van Zon is niet zo beducht voor die publiciteit. 'Vietnam Brewery' is volgens hem immers een grote Vietnamese onderneming met een meerderheidsbelang van het gemeentebestuur van Ho Chi Minh Stad. De werknemers worden behalve in technische vaardigheden ook geschoold om in teams op te treden en krijgen Engelse les. De verantwoordelijkheid voor de produktie wordt steeds meer gedelegeerd naar die kleine eenheden. De winsten worden voor een deel aangewend om de produktie voor de snel groeiende markt te vergroten. “Vietnam is met een bevolking van 74 miljoen, waarvan de helft onder de 25 jaar, een prachtige markt.”