Kemphanen Zaïre om de tafel in Zuid-Afrika

JOHANNESBURG, 20 FEBR. Vertegenwoordigers van de strijdende partijen in Zaïre zullen vandaag in Kaapstad voor het eerst om de tafel gaan zitten. Onder auspiciën van de Zuidafrikaanse regering voert rebellenleider Laurent Kabila overleg met de speciale afgezant van president Mobutu Sese Seko, zijn neef Ngbanda Nzambo Ko Ayumba.

President Nelson Mandela kondigde gisteren zelf de bijeenkomst aan, na een regionale topontmoeting met de leiders van Mozambique, Zimbabwe, Botswana en Oeganda. Mandela zei dat Mobutu en Kabila hem allebei hadden verzocht een ontmoeting in Zuid-Afrika te arrangeren. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde gisteravond de aankomst van Kabila en Ngbanda. De Amerikaanse onderminister voor Afrikaanse zaken, George Moose, zal waarschijnlijk bij de besprekingen aanwezig zijn.

De Zaïrese regering liet intussen vanuit Kinshasa weten niet op de hoogte te zijn van de ophanden zijnde dialoog in Kaapstad. Volgens waarnemers wijst dit op een grote tegenstelling tussen Mobutu en zijn premier Kengo Wa Dondo.

Vorig jaar oktober begon in het oosten van Zaïre een offensief van verscheidene rebellengroepen tegen het bewind van Mobutu dat zij betichtten van willekeur, wanbeleid en misdaden. Laurent Kabila wierp zich op als de voornaamste leider. Met name de rebellen die soldaten recruteerden onder de Tutsi's, bouwden een sterke positie op. Zij kwamen vooral in het geweer tegen de Rwandese Hutu's die vanuit de vluchtelingenkampen in Zaïre met hulp van het Zaïrese leger een invasie van Rwanda voorbereidden. Alom wordt aangenomen dat de door Tutsi's gedomineerde regering van Rwanda de rebellen een handje heeft geholpen.

De opstandelingen controleren inmiddels een ruim duizend kilometer lange strook grondgebied langs de grens met Burundi, Rwanda en Oeganda. Vorige maand voerde Kinshasa de militaire druk op de rebellen op, onder meer met bombardementen op 'bevrijde' steden. Begin deze week kwamen bij een bombardement op Bukavu 19 mensen om het leven. Tot terreinwinst voor het leger van Mobutu leidde het nieuwe offensief nog niet.

Niet bekend

Het VN-voorstel behelst een onmiddellijk staakt-het-vuren, terugtrekking van buitenlandse troepen (huurlingen inbegrepen), waarborgen voor de territoriale onschendbaarheid en soevereiniteit van alle staten in het gebied, bescherming voor vluchtelingen en een internationale conferentie ter beëindiging van het conflict. Volgens Kamanda had de Veiligheidsraad moeten wachten totdat de VN-gezant voor Midden-Afrika, Mohammed Sahnoun, verslag had uitgebracht aan de secretaris-generaal. Sahnoun is overigens de opsteller van het vredesplan.

Claude Dusaidi, politiek adviseur van Rwanda's sterke man Paul Kagame, zei gisteren dat de Veiligheidsraad een 'valse start' had gemaakt door niet eerst de rebellen te raadplegen. “Dit is absurd. Zelfs indien de buurlanden akkoord gaan, zijn de voorstellen zinloos zonder de instemming van de rebellen”, aldus Dusaidi. (Reuters, AP)