Hainan wordt verkocht als parel-eiland; De koestering van de oester

Op het Zuidchinese eiland Hainan kan de toerist bij drie kwekerijen parels kopen. In het 'wetenschappelijk parelinstituut' worden kweek en herkomst van de parel bestudeerd.

Het Zuidchinese eiland Hainan is een van de zeven highlights waarmee China in het 'toerisme-jaar 1997' meer buitenlanders probeert te trekken. Het eiland is een tropisch paradijs voor het partijkader en wordt nauwelijks bezocht door Westerse toeristen. De Chinese overheid wil daar verandering in brengen en kiest daarbij voor een beproefde strategie: bedenk een unique selling-point en de toeristen stromen toe. Zoals Xi'an het moet hebben van zijn leger van terracotta soldaten, Peking van zijn Verboden Stad en Guilin van zijn pittoreske karst-bergen, wordt Hainan aan de wereld verkocht als het 'pareleiland'.

Op de enkele kilometers wit strand van het eiland wordt de incidentele toerist onophoudelijk lastiggevallen door parelverkoopsters in klederdracht. Uit plastic zakken halen ze kettingen tevoorschijn van witte, roze en zelfs van de zeldzame donkerpaarse parels. Bij het tonen van de koopwaar hoort steevast het ritueel van het mesje waarmee de verkoopster over de parels schraapt om aan te tonen dat het geen vervalsingen betreft met een plastic kern onder een laag van parelmoer. Aan de prijs te oordelen (vier kettingen voor 25 gulden) lijken het keiharde neppers, maar aantonen kunnen we dat niet: de parelsnoeren doorstaan alle proeven, ook de 'aanstekerproef' waarbij je de parel verhit tot deze - in geval van een kunststof-imitatie - smelt. Na enige studie ontdekken we dat de snoeren bestaan uit zoetwater-parels die kleiner en onregelmatiger van vorm zijn dan de veel duurdere zeeparels. In de verkoopcentra op het eiland kun je zelfs stropdassen kopen en gilets van deze zoetwater-parels. Ze zijn niet van het eiland afkomstig, maar worden vanuit andere delen van China verscheept in het kader van de promotie van Hainan als parel-eiland.

De drie parelkwekerijen op Hainan zijn niet eenvoudig te lokaliseren. Vanuit de stad Sanya zien we na een taxirit van twee uur een wankel ogende stellage van stammen en steigers opdoemen in een baai vol roestende scheepswrakken. Aan de steigers hangen zo'n tienduizend touwtjes, met aan elk touwtje een net met zo'n vijftig oesters. De opzichter maakt duidelijk dat elke oester twee parels kan bevatten. Dat betekent dat elk net maximaal 100 parels oplevert en de hele armetierige kwekerij per twee jaar (de groeitijd van de parel) een miljoen.

De kwekerij biedt werk aan twee mensen. Ze verwijderen dode schelpen uit de netten, schrapen de rest schoon en vervangen de netten. Ook zijn ze verantwoordelijk voor het inbrengen in de oester van een klein handgemaakt kraaltje van parelmoer dat de aanzet moet vormen voor de groei van de parel.

Volgens de opzichter is het niet te voorspellen hoe groot de parel wordt of wat de kleurschakering zal zijn: “Dat blijft bij elke oester die je opent weer een verrassing.”

De kweekparel, zoals 'verbouwd' op de kwekerij, maakt - samen met de zoetwaterparel, die ook wordt gekweekt - 99,9 procent uit van het totale parelbestand in de wereld. De resterende 0,1 procent zijn de natuurlijke parels, die in zeldzaamheid en waarde niet onderdoen voor de duurste mineralen. De commerciële parelkweek dateert uit de jaren twintig, hoewel er bronnen zijn die aantonen dat in China reeds 3000 jaar geleden incidenteel parels werden gekweekt.

De 'harde parelwetenschap', zoals het onderscheiden van gekweekte en natuurlijke parels, het onderzoek naar kweek- en groeimethodes en naar de relatie tussen chemische samenstelling en kleurschakering, is een studiegebied op zichzelf. Hoe gecompliceerd de vraagstukken rond de parel zijn blijkt uit het feit dat er pas vanaf het begin van deze eeuw inzicht bestaat in het ontstaan van de parel. De oudste theorie is die van de mutatie van waterdruppel naar parel: volgens een overal ter wereld voorkomend volksgeloof zwommen de oesters op gezette tijden naar de oppervlakte van de zee, openden zich en ontvingen de dauwdruppeltjes die zich vervolgens 'onder de invloed van licht en zonneschijn' zouden transformeren tot parels. In de zeventiende eeuw zocht men de verklaring vooral in zandkorrels die de schelp binnendringen en er worden 'ingekapseld' met parelmoer, of in de 'eitjes' die de oester in zichzelf legt.

“De mooiste parel is niets meer dan de sarcofaag van een worm”, aldus de Franse geleerde R. Dubois, de grondlegger van deze theorie, in 1903.

Tegenwoordig luidt de theorie dat er geen enkelvoudige oorzaak voor parelvorming bestaat. Drie factoren spelen een rol: binnendringende parasieten,'spontane inclusie' van de schelp en - de minst belangrijke - binnendringend zand.

De parel als sieraad is vanaf de vierde eeuw voor Christus vastgesteld. In de oudheid werd aan parels een bijna religieuze waarde toegekend, ondermeer als afrodisiacum. Volgens een beroemde legende zou Cleopatra haar grootste parel hebben opgelost in een glas azijn en hebben opgedronken om haar minnaar Marcus Antonius te imponeren. Het feit dat het oplossen van een parel in azijn onmogelijk is deed niets af aan de kracht van dit erotische sprookje.

Legendevorming rond parels is echter niet alleen iets van de oudheid. Toen in 1907 een van 's werelds beroemdste parelsnoeren, de Thiers necklace (genoemd naar de oorspronkelijke eigenaar, de vrouw van de Franse president Louis Thiers) in het Louvre werd tentoongesteld, gingen geruchten door Parijs dat het snoer 'stervende' was. De directeur van het Louvre deed een commnuniqué uitgaan met de tekst: “Het parelsnoer van madame Thiers heeft de gemoederen hevig losgemaakt, zelfs zozeer, dat de minister enige maanden geleden drie experts heeft verzocht uitgebreid onderzoek te doen. Dezen hebben aangetoond dat de parels in een prima conditie verkeren en nog nooit zo gezond zijn geweest.”

Op het eiland Hainan heeft de Chinese overheid in 1985 een 'wetenschappelijk parel-instituut' opgericht. Busladingen Japanse, Taiwanese en Koreaanse toeristen worden uitgeladen voor de enorme verkoophal. Daar is al voor honderd gulden een kweekparelsnoer van zoutwaterparels te koop, maar voor een echt fraaie ketting (parels van 7-8 mm) moet al gauw 10.000 gulden worden neergeteld. Het duurste exemplaar, een ketting met grote zwarte parels, kost 18.000 gulden. De praktijk op het eiland leert echter dat deze prijzen door een geoefend onderhandelaar tot de helft kunnen worden teruggebracht.

Het instituut lijkt vooral commerciële doelen na te streven en bedoeld om de relatie tussen Hainan en parels te voorzien van een wetenschappelijk sausje.

Op het terras wordt de goklust van de oosterling bevredigd door een bak met oesters waar je voor 15 yuan (3 gulden) een oester mag grijpen om te kijken of er een parel inzit. Als special guests from Holland mogen wij voor dit bedrag echter net zo lang vissen tot we beet hebben. Bij de vierde oester is het raak:we vinden een mooie, ronde parel.