Dood Deng Xiaoping wekt weinig onrust; Lof en kritiek voor historische leider

ROTTERDAM, 20 FEBR. De internationale gemeenschap prijst de gisteren overleden Chinese leider Deng Xiaoping als een van de grote leiders van de twintigste eeuw. Vrijwel niemand verwacht dat zijn dood veel verandert in de huidige politieke situatie.

De Amerikaanse regering rekent erop dat de dood van Deng Xiaoping de besprekingen over het herstel van de betrekkingen met China niet beïnvloedt. Het ministerie van Buitenlandse Zaken verwacht dat het voorgenomen bezoek van minister Albright aan Peking volgende week zal doorgaan. Ook de Israelische minister van Buitenlandse Zaken en de Portugese president zien geen belemmeringen voor hun komende staatsbezoeken aan China.

President Clinton en de voormalige presidenten Carter en Bush prezen Deng gisteren eensgezind. Clinton noemde hem “een buitengewone figuur op het wereldtoneel” en “de drijvende kracht achter het Chinese besluit om de betrekkingen met de Verenigde Staten te normaliseren”. Ex-president Jimmy Carter, die in 1979 Dengs gastheer was, noemde hem “een integer onderhandelaar”, die altijd geduldig en moedig optrad en handelde in het belang van zijn volk. Voormalig president George Bush, die van 1974 tot 1976 ambassadeur in China was, gaf een verklaring uit waarin hij onder meer opmerkt: “Hoewel we het niet altijd eens waren, heeft Deng zonder twijfel een krachtige bijdrage geleverd aan de stichting van een duurzame vrede en voorspoed in de Aziatische regio en het gebied van de Grote Oceaan.” Henry Kissinger, de voormalige veiligheidsadviseur en minister van Buitenlandse Zaken die in 1972 een hoofdrol speelde bij het historische bezoek van president Nixon aan China, noemde de Chinese leider “zakelijk, direct en erg toegewijd aan economische hervormingen”.

Ondanks alle woorden van lof voor de overleden leider houden de Verenigde Staten een aantal diepgaande meningsverschillen, met name over de rechten van de mens. Clinton formuleerde de Amerikaanse houding ten opzichte van China gisteren voorzichtig met de woorden dat “de verdere opkomst van China als grootmacht die politiek stabiel en economisch open is, die de rechten van de mens en gerechtigheid respecteert en die een volwaardige partner wordt bij het opbouwen van een veilige internationale orde, zeer in het belang van de Verenigde Staten en de wereld is”.

De Japanse premier Hashimoto sprak zijn droefenis uit over de dood van Deng Xiaoping, maar verwachtte geen veranderingen in de relatie met China. De Franse president Chirac liet in een boodschap aan Dengs weduwe weten dat “weinig mensen in deze eeuw een samenleving door zulke diepgaande en vastbesloten veranderingen hebben geleid als hij”. De Britse premier John Major prees Dengs “cruciale rol in de schepping van een dynamisch en succesvol China”.

De Chinees-Amerikaanse dissident Harry Wu, die negentien jaar in Chinese gevangenissen heeft doorgebracht, zei te verwachten dat de dood van Deng een machtsstrijd veroorzaakt die tot een burgeroorlog kan leiden. “Het is een keizerlijk systeem. Wie wordt de volgende keizer”, dat is volgens Wu de cruciale vraag. Amnesty International had weinig positiefs te melden over de erfenis van Deng Xiaoping: “Een geoliede machine van repressie, die de wet misbruikt als wapen tegen elke vorm van oppositie.”

In Hongkong veroorzaakten berichten over het naderende einde van Deng Xiaoping deze week slechts lichte koersschommelingen. In de jaren tachtig leidden negatieve rapporten over diens gezondheid steevast tot paniek op de beurs, maar minder dan vijf maanden voor de overdracht van de soevereiniteit over Hongkong beangstigt het perspectief van een China zonder Deng Xiaoping de financiële wereld niet langer. Chris Patten, de laatste Britse gouverneur van Hongkong, verklaarde dat Dengs concept van 'één land, twee systemen' de hereniging met China mogelijk maakte.

Taiwan, dat door China als een afvallige provincie wordt beschouwd, liet weten dat het leger alert is, maar niet in een hogere staat van paraatheid is gebracht. Taiwan heeft al een politiek uitgewerkt voor het post-Dengtijdperk, verzekerde een regeringswoordvoerder. Vietnam, dat in 1979 nog een grensoorlog uitvocht met zijn machtige noorderbuur, wachtte twaalf uur met commentaar. De dood van Deng Xiaoping is een “groot verlies voor het Chinese volk”, zo stelde Hanoi zuinig.

Tibetaanse ballingen in India reageerden verdeeld op de dood van Deng Xiaoping. De Dalai Lama, die door de meeste Tibetanen wordt beschouwd als hun geestelijke en wereldlijke leider, zei in een verklaring te betreuren dat Deng er niet in was geslaagd de Tibetaanse kwestie op te lossen. Hij zou daar wel naar hebben gestreefd. Een woordvoerder van de Dalai Lama wees er vanmorgen echter op dat Deng in 1950 de militaire invasie in Tibet leidde. Zijn meer recente economische hervormingen hadden “in plaats van economische voordelen, alleen maar meer Chinezen naar Tibet gebracht”.