Medewerker RLD wist van 'Tamil-vlucht'

Afgelopen zondag werden de Amsterdamse luchtvaartautoriteiten en Justitie verrast door de komst van een Boeing 757 met aan boord 173 asielzoekers uit Sri Lanka. Hoe kan dat gebeuren? En waarom wist men op Schiphol van niets?

ROTTERDAM, 19 FEBR. Had de Boeing 757 van Turkmenistan Airlines met aan boord 173 asielzoekers uit Sri Lanka wel of geen toestemming om afgelopen zondag op Schiphol te landen? Nee, beweerde de Rijksluchtvaartdienst (RLD) van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. De maatschappij had de komst van het vliegtuig met passagiers wel aangekondigd, maar zou niet hebben gereageerd op een verzoek van de RLD om meer informatie. Daarmee was voor de RLD de kous af. Maar gistermiddag moest minister Jorritsma van datzelfde ministerie de Tweede Kamer laten weten dat die toestemming wèl was verleend. Mondeling, door een ambtenaar die daarna op dienstreis was gegaan.

De affaire met de Boeing 757 begon een week geleden, op woensdag 12 februari. Toen zond Akhal Air Company, een dochteronderneming van Turkmenistan Airlines, een fax naar de RLD waarin om toestemming werd gevraagd om op zondag 16 februari op Schiphol te mogen landen. De informatie was summier: het ging om een charter, er zaten passagiers in, men zou Schiphol contant betalen voor zijn diensten. Onderaan de fax schreef Turkmenistan Airlines de ongebruikelijke boodschap dat “er geen wapens en foto-apparatuur” aan boord waren.

Een kwartier later stuurde de RLD een fax terug waarin zij vroeg om meer informatie over zowel vlucht als passagiers, aangezien het zou gaan om reizigers die oorspronkelijk uit Dubai afkomstig waren. De dienst kreeg geen schriftelijke reactie.

Maar op vrijdagmiddag 14 februari belde een medewerker van de luchtvaartmaatschappij de RLD met het urgente verzoek om zondag toch te mogen landen, zo blijkt uit de brief die Jorritsma gisteren naar de Kamer heeft verstuurd. De luchtvaartmaatschappij werd te verstaan gegeven dat dit niet mogelijk was zonder nadere informatie over de passagiers. “Wie zijn dan de passagiers?”, zou een medewerker van de RLD hebben gevraagd. Mensen uit België en Frankrijk die een pelgrimstocht naar de heilige stad Mekka hebben ondernomen, luidde het antwoord. De passagiers, zo werd gezegd, hadden paspoorten van EU-lidstaten. Op basis van deze - achteraf onjuist gebleken informatie - gaf de medewerker toen laat in de middag mondeling toestemming. Zaterdagochtend vertrok hij op dienstreis.

Zijn collega's wisten niets van de toestemming, schrijft Jorritsma. “Gezien de urgentie op de late vrijdagmiddag en het feit dat betrokkene zaterdagochtend vroeg op dienstreis vertrok, werd ten onrechte, de maandag daarop de toestemming voor Turkmenistan niet in de gebruikelijke documentatie aangetroffen.” De RLD meldde maandag en dinsdagochtend dan ook dat het vliegtuig zonder toestemming was geland. Pas toen de medewerker gistermiddag op het departement terugkeerde en zijn verhaal deed, werd alles duidelijk.

De 173 asielzoekers zijn inmiddels ondergebracht in diverse opvangcentra in Nederland. Sommige van hen zeggen dat ze in april 1996 vanuit Jaffna - in het noorden van Sri-Lanka - zijn gevlucht, nadat regeringstroepen de stad bombardeerden. Alle Tamil-jongeren zouden daarbij gevaar hebben gelopen, want de regering in Colombo ziet hen als de plegers van de aanslagen.

De asielzoekers zouden maanden later vanuit Jaffna naar de hoofdstad Colombo zijn gereisd. Daar zaten ze korte tijd vast. Na hun vrijlating leenden ze geld voor de reis naar Turkmenistan, van waaruit een nog onbekende reisagent de trip naar Nederland verzorgde.

Voor het NOS-journaal gisteravond zei een vluchteling, die zei met de guerillagroep Tamil Tijgers te sympathiseren, dat hij en een aantal anderen “over bospaden in hun dorp zijn weggevlucht. (...) Toen hebben we een vriend opgezocht en verteld dat we wilden vluchten. Hij haalde er iemand anders bij en die garandeerde ons dat hij een veilig land wist. (...) We hebben drie keer een tussenlanding gemaakt, maar ik weet niet waar. En toen vlogen we door naar Nederland. Iedereen heeft per persoon 1.300 gulden betaald voor de reis.” Dat is een hoog bedrag voor een doorsnee Sri-Lankees, die een maandsalaris heeft van ongeveer honderd gulden.

Volgens de Wereldomroep onderzoeken de Engelse autoriteiten momenteel de praktijken van Turkmenistan Airlines. De maatschappij wordt ervan verdacht vaker groepen Tamils te hebben gesmokkeld via Dubai en Abu Dhabi. Een woordvoerder van de Britse immigratiedienst verklaarde vanmorgen dat in de afgelopen weken tenminste twee groepen van in totaal ruim zeventig personen op het Londense vliegveld Heathrow zijn aangekomen. Deze passagiers bleken, evenals de vluchtelingen afgelopen zondag op Schiphol, niet in het bezit te zijn van geldige reispapieren. De vice-directeur van de luchtvaartmaatschappij ontkende in de uitzending elke betrokkenheid bij mensensmokkel. Volgens hem is er bedrog gepleegd door zakelijke relaties van de luchtvaartmaatschappij in Dubai.

In Nederland bevinden zich ongeveer 15.000 gevluchte Tamils. Ze verlieten Sri Lanka wegens de al vele jaren durende oorlog in het land. De Tamils en hun strijders, de Tamil Tijgers, willen een eigen staat op het eiland, waar Singalezen ver in de meerderheid zijn en Chandrika Kumaratunga president is. De Singalezen zijn hooguit bereid de Tamils een verregaande vorm van autonomie te geven. Sri-Lankezen zijn vindingrijk als het om vluchten gaat. Zo strandde in juli 1995 een groep in Hongarije. Ze waren vanuit Sri Lanka per vliegtuig naar Moskou en Kiev gereisd, en vervolgens per trein en een vrachtwagen op weg naar Duitsland gegaan. Bij een grenspost in Hongarije werden negen Tamils en negen Singalezen dood in de vrachtauto aangetroffen.