Maleisië wil met Fokker vooral kennis kopen

KUALA LUMPUR, 19 FEBR. Het lot van Fokker ligt dezer dagen in handen van een 71-jarige Maleisiër. Mahathir Mohamad, sinds 1981 premier van Maleisië, heeft zich persoonlijk gemengd in het nieuwste reddingsplan dat voor de failliete Nederlandse vliegtuigfabrikant op tafel ligt.

De raad van bestuur van Khazanah Nasional Berhad, de machtige investeringsmaatschappij van het Maleisische ministerie van Financiën, buigt zich deze week over een voorstel om samen met een groep Nederlandse financiers Fokker via een miljoeneninjectie te redden. Morgenochtend zitten de bestuursleden van Khazanah rond de vergadertafel met Begemann-topman André Deleye, die vanmiddag op de luchthaven van Kuala Lumpur arriveerde. Als de betrokken partijen het eens kunnen worden over hun aandelen in het reddingsplan, staat voor vrijdag de ondertekening van een 'memorandum of understanding' (MoU) op de agenda.

Wanneer de Maleisiërs te verleiden zijn tot hun ja-woord en handtekening, moeten de curatoren van Fokker samen met Deleye volgende week maandag tot een akkoord komen met de top van Stork, dat sinds vorig jaar zomer eigenaar is van het winstgevende service- en onderdelenbedrijf Fokker Aviation. Volgens ingewijden zit daar vooralsnog de grote bottleneck in het hele plan. Bij Stork ziet men nog een hoop hindernissen waardoor de kans op succes door sommigen zelfs op “minder dan vijftig procent” wordt geschat.

“Aan alle kanten krioelt het nog van de losse einden”, zegt een bron rondom Stork die het optimisme van de andere partijen duidelijk probeert te temperen. Het Naardense concern ziet op z'n minst nog drie grote obstakels. Nog steeds ontbreekt een akkoord over de vleugelbouw met het Noordierse Shorts. Evenmin is opgelost het vraagstuk over de compensabele verliezen van het failliete Fokker. De contante waarde daarvan moet volgens de plannen worden gebruikt om de kosten van het heropstarten van de produktie te dekken. Verder zou Stork in Nederland liever echte industriële partners naast zich zien en geen 'dealmakers'.

Maar in de Maleisische hoofdstad is men optimistisch aan de vooravond van de allesbepalende besprekingen. “De champagne staat koud”, zei een nauw betrokken onderhandelaar vanmiddag.

De Maleisische premier Mahathir speelt als bestuursvoorzitter van Khazanah een beslissende rol in Fokkers redding. Deelname in een nieuw op te richten Fokker, waarin de Maleisische investeringsmaatschappij naar verluidt een belang van 49 procent zou krijgen, zou perfect passen in Mahathirs industrialisatieplan 'Vision 2020', verwijzend naar het jaar waarin de premier Maleisië tot een volledig ontwikkeld land wil hebben omgetoverd. In het plan, dat Mahathir begin jaren negentig presenteerde, staat de ontwikkeling van drie speerpuntindustrieën centraal: Maleisië moest, zo zei Mahathir destijds, een eigen auto-, elektronica- en luchtvaartindustrie opbouwen.

Khazanah Nasional is speciaal opgezet om investeringen in deze speerpuntindustrieën mede te financieren. Tot nu toe ging het voor Khazanah alleen nog om participaties in Maleisische bedrijven. “Fokker zou de eerste deelneming zijn in een buitenlands bedrijf voor Khazanah. Dat geeft extra lading aan alle overwegingen om het wel of niet te doen”, vertelt een ingewijde. “Uiteindelijk hangt alles af van het besluit van de hoogste baas binnen het bedrijf, en dat is Mahathir.”

De premier weet dat het met twee van de drie speerpuntindustrieën goed gaat. De auto-industrie bloeit: Maleisië heeft zijn 'national car', de Proton. En ook de elektronica-industrie doet het goed. Maleisië is 's werelds grootste exporteur van chips, die grotendeels geproduceerd worden op het eiland Penang, het 'Sillicon Valley' van Zuidoost-Azië.

Maar de luchtvaartindustrie van Maleisië is nog niet echt van de grond gekomen en dat zit Mahathir niet lekker. Mahathir heeft iets met luchtvaart. Hij was de initiator van de luchtvaartshow op het aan de noordwestkust van Maleisië gelegen eiland Langkawi, onderdeel van Mahathirs geboortestaat Kedah. Sinds 1991 is daar de afgelopen jaren vier keer een luchtvaart- en maritieme show georganiseerd. Aanvankelijk was de show vooral gericht op de defensie-industrie, maar de laatste tentoonstelling had duidelijk een commercieel karakter.

Mahathir zag dat evenement, liefkozend gedoopt tot zijn 'baby', destijds als een eerste aanzet om zowel in eigen land als in het buitenland belangstelling te kweken voor een Maleisische luchtvaartindustrie.

Het voorstel mee te doen in de redding van Fokker komt in dat opzicht als geroepen voor Mahathir. Door de kennis en knowhow van de Nederlandse vliegtuigbouwer in huis te halen, kan Maleisië in één klap een grote partij worden in de Aziatische luchtvaartwereld. De strategie om kennis in te kopen via de Fokker-deal, heeft bovendien een geslaagd voorbeeld in de acquisitie door Proton eind vorig jaar van een tachtig procents belang in de Britse autofabrikant Lotus. Met de kennis en kunde die de voormalige Britse maker van luxueuze sportmodellen bij de Maleisiërs inbrengt, kan Proton de komende jaren uitgroeien van een assemblagehal van middenklassers tot een veelzijdige autofabrikant.

Mahathir is de afgelopen weken door zijn adviseurs overtuigd van de voordelen voor Maleisië om Fokker over te nemen. Er zou een soortgelijke 'kennis-winst' kunnen ontstaan als bij de combinatie die Proton en Lotus nu vormen. Maleisië kan bovendien in één klap de buurlanden Singapore en Indonesië, die soortgelijke luchtvaartambities koesteren, de loef afsteken. En juist dat gegeven, zeggen politieke analisten in Maleisië, kan Mahathir het definitieve zetje geven.