Een precieze schil rondom een cowboyrestaurant

Gebouw: Maas Theater met restaurant Fridays, Boompjes Rotterdam. Architect: Hubert-Jan Henket, projectarchitect Henk van Laarhoven. Casco: 9 miljoen gulden. Kosten Maas Theater: 3 miljoen gulden.

Iedereen die bij de bouw van het nieuwe Maas Theater in Rotterdam betrokken was, spreekt over 'een hels karwei'. Maar, zoals bij alle goede architectuur, laat het resultaat niets los over de worstelingen waarmee de constructie van glas, staal en beton tot stand kwam. Het dak dat als een reusachtige, dunne vleugel over het paviljoen is gespannen, buigt zich in een volmaakte lijn. Dankzij deze sierlijke streep - in het donker van blauw licht - is de nieuwste 'hotspot' van Rotterdam in de wijde omtrek herkenbaar.

De plek aan de oever van de Maas kan niet Rotterdamser. De onlangs voltooide uitgaansgelegenheid ligt in de berm van een dronken knooppunt van verkeerswegen, waaronder de oprit naar de Willemsbrug. Voor de deur geldt een onverbiddelijk stopverbod en te voet is het architectonische kleinood dat werd ontworpen door architect Hubert-Jan Henket, via een ingewikkeld vluchtheuvel- en zebra-parcours wel veilig te bereiken, maar een lolletje is het niet.

Het transparante paviljoen herbergt een restaurant, dat voluit 'Thank God it's Friday' heet. In de wandeling wordt het Fridays genoemd. Ogenschijnlijk zweeft het boven het water, maar in werkelijkheid is het gebouwd bovenop het voormalig bruggenhoofd van de oude Willemsbrug. In het bastion van steen dat onverzettelijk in het water staat, is met veel kunst en vliegwerk het Maas Theater ondergebracht. Spreekt men over een hels karwei, dan wordt vooral de ingewikkelde totstandkoming van deze ruimte bedoeld.

In de oorlog was het bruggenhoofd het toneel van zware gevechten en het lijkt of het negentiende-eeuwse bouwwerk zich net zo tegen een nieuwe bestemming heeft willen verzetten als in de oorlog tegen de Duitsers. Een caisson uit 1862, brokstukken van de historische constructie en onwrikbare houten balken dwarsboomden de aanleg van een nieuwe fundering in de vorm van een stevige betonbak. Vervolgens dicteerden het havenbedrijf, de brandweer en de politie hun spitsvondigste veiligheidseisen. Een bunker is niets vergeleken bij een theater waarvan het podium ongeveer op gelijke hoogte ligt met het wateroppervlak van een woelige en drukbevaren rivier. De gevaren die het bouwteam kreeg voorgeschoteld, leken afkomstig van een scenarioschrijver van de onwaarschijnlijkste rampenfilms. Waarmee moest rekening worden gehouden? Om te beginnen met een uit het roer gelopen, zesbaks duweenheid boordevol Nafta. Wanneer een dergelijk gevaarte tegen het bruggenhoofd met daarin het theater opklettert, dreigt een oliebrand en is het vervolgens niet denkbeeldig dat het hele boeltje in de lucht vliegt. Tegen al deze verwoestende krachten moet het Maas Theater bestand zijn. Het theateruitzicht bevindt zich, heel spectaculair, op dezelfde hoogte als het wateroppervlak en de rivier klotst tegen de bijna als thermenvensters vormgegeven ramen. In de afgelopen maanden kwam het weleens voor dat het water 1 meter 70 hoog tegen het vijf centimeter dikke, gelaagde glas stond, zelfs met ronddobberende ijsschotsen. Al deze natuurlijke proeven heeft het Maas Theater glansrijk doorstaan, evenals de losgeslagen boomstammen die regelmatig in de rivier opduiken en met de kopse kant tegen de gepantserde ruiten beuken.

Het is bijna ondenkbaar dat de zorgvuldig afgewogen en bijna wetenschappelijk geconstrueerde architectuur van Hubert-Jan Henket zich voegt naar een massale dansgelegenheid met theatrale intermezzo's - dat is de aard van het Maas Theater - en een doorsnee zeven-dagen-per-week restaurant waar 'American food' wordt geserveerd.

Toch is het zo.

Aan de Maas voltrekt zich het wonder, weliswaar niet altijd van harte. De inrichting van Fridays is volslagen pittoresk en ontleend aan de visioenen van een Yankee-ranchhouder met Italiaanse voorouders. Wie er gaat eten, is nauwelijks in staat om zijn of haar lachen in te houden. Maar zulke stilistische extremen horen bij Rotterdam. Pogingen van de architect om de potsierlijke inrichting een halve meter van de gevel verwijderd te houden zodat zijn esthetisch voorbeeldige constructie van wansmaak blijft gevrijwaard, mochten niet baten. De tafeltjes met de roodwit geblokte kleedjes staan nu niet direct tegen de glasgevels, dat is misschien het optimale resultaat. Maar het eveneens roodwit gestreepte baldakijn boven de rustiek houten ingangsdeuren laat geen twijfel bestaan over de oergezellige stemming die binnen in het restaurant wordt nagestreefd.

Architect Hubert-Jan Henket heeft zijn sporen verdiend als het gaat om paviljoenachtige nieuwbouw in een bestaande, veelal historische omgeving. In de tuin van Museum Boijmans Van Beuningen verrees, naar zijn ontwerp, een heel mooie uitbouw die is bestemd voor tentoonstellingen van toegepaste kunst. Hij verbouwde het Singermuseum in Laren. De uitbreiding van het Haarlemse Teylersmuseum is een ongeëvenaarde prestatie van hoe voorbeeldig je hedendaagse architectuur met historische bouwkunst kunt verenigen.

Het Maas Theater, samen met restaurant Fridays, is van geheel andere orde. Het eerste is een danssalon die elke zaterdagavond twaalf- tot zestienhonderd mensen trekt, correct gekleed en boven de 23 jaar. Dat zijn de voorwaarden die onbeschaamd naast de glazen voordeur op een bordje staan vermeld. Het cowboy-restaurant is een volstrekt oubollig ingericht eethuis in een schil van esthetische precisie.

Terwijl Joop van den Ende in Amsterdam achteloos een van de pijlers onder het 'Las Vegas van Zuidoost' omknikkert, is in Rotterdam een zinderende plek ontstaan die bovendien in de hoog gewaardeerde regionen van het architectonische album thuishoort. Dat het Maas Theater stedenbouwkundig voor geweldige problemen zorgt, is vooral voor niet-Rotterdammers een probleem. Het schijnt dat je bij Spido onder de nieuwe Erasmusbrug de kade op moet rijden en dan bij de benedeningang uitkomt. In Rotterdam zijn het altijd de problemen-achteraf die niet in staat zijn het enthousiasme van weer een nieuwe stedelijke creatie tegen te gaan. In Amsterdam zijn het daarentegen problemen-vooraf waardoor elke nieuwe stedelijke creatie in de knop lijkt te worden gebroken.