Aartsvaders VVD moeten zich in hun graf omdraaien

Wie had gedacht dat de PvdA ten aanzien van de NAVO aan de kant van Washington zou staan en de VVD daar tegenover

Misschien is het een voorbode van veranderende verhoudingen binnen de paarse coalitie. Voor de eerste keer sinds het aantreden van 'paars' in 1994 maken premier Kok en fractievoorzitter Wallage (PvdA) zich zorgen over de politieke perikelen waarin de VVD door toedoen van haar politieke leider, Frits Bolkestein, is geraakt. Want hoewel de PvdA het afgelopen weekeinde naast de zaligspreking van scheidend voorzitter Rottenberg schuchter een zeker hernomen zelfvertrouwen heeft gecelebreerd, daarin aangemoedigd door de stand van de opiniepeilingen, is de dreigende aanvaring tussen Bolkestein en het kabinet-Kok over de geplande NAVO-uitbreiding net iets te veel van het goede. Immers: die vermaledijde Bolkestein, doorgaans in het politieke debat de gestudeerde Barlaeus-man die de middenscholers nog net langs de intellectuele rand van het nationale sentiment op achterstand zet (asielpolitiek, EMU, contributie aan Europa), mag best eens een toontje lager zingen, maar een coalitiecrisis, dát hoeft nou ook weer niet.

Het is een observatie van iemand die een paar jaar buiten Nederland heeft gewoond en gewerkt, maar wie had zoiets ooit gedacht, zeg tien jaar geleden (in de echo's van de kruisrakettentijd), dat de PvdA aangaande de NAVO-uitbreiding nog eens aan de kant van Washington tegenover de VVD zou staan? Meer nog, dat de PvdA, die destijds door het rakettenakkoord van Reagan en Gorbatsjov (0-0) verlost werd van de zure nationale consequenties van haar onverzoenlijke opvattingen (men ziet I.R.T. van Traa nog in een mooie witte jurk zij aan zij staan met het Komitee Kruisraketten Nee van die zo aardige mevrouw Strikwerda), lijkt gegeven de huidige angstige paarse besognes van premier Kok en fractieleider Wallage bijna een anekdote van vrij kort na de Middeleeuwen.

We zijn tegenwoordig herijkt, dol op Duitsland en Kohl, we leven in 'de oksel' van de as Bonn-Parijs. Economisch gesproken zijn we bovendien modelkind, hoezo zijn we economisch zeventiende deelstaat van de Bondsrepubliek? Die crisis daar, so what? Dat zien we dan wel, en misschien beleeft die Kohl dadelijk opnieuw een korte economische termiek als in 1994. Goed zou dat zijn voor hem, de CDU en voor Duitsland en de Muntunie.

De rare Bolkesteinse NAVO-kwestie die begon met een qua timing wonderlijk artikel van zijn hand in de Volkskrant van anderhalve week geleden, waarin hij de geplande uitbreiding van de NAVO vierkant afwees, kwam gisteren op scherp te staan na (en ook door) mondelinge vragen van de CDA'er De Hoop Scheffer.

Het kabinet is, zoals alle NAVO-partners sinds president Clinton zich vorig jaar oktober op campagnepad daarvoor uitsprak, vóór die uitbreiding. Trouwens, na Clintons positiekeuze, Bolkestein had daarop zelf in zijn artikel gewezen, was het debat over de NAVO-uitbreiding op slag nogal academisch geworden. Want zo liggen de zaken in de Atlantische alliantie. Het interessante vraagstuk of de bijstandsverplichting die de partners elkaar beloven in artikel vijf van het NAVO-verdrag, voor het geval zij worden aangevallen, daardoor niet verder verwatert, namelijk of de Amerikaanse president in het alleruiterste nucleair-strategische geval jegens Moskou niet alleen New York tegen Parijs maar ook Boston tegen Boedapest zou willen afruilen, kan hier onbesproken blijven. Al is dat “ondenkbare” sinds Clintons campagnebeweging dan dus nog wat meer “ondenkbaar” geworden.

In Den Haag bestaat sinds het NAVO-uitbreidingsdebatje van gisteren een nogal vreemde toestand. De VVD-minister van defensie weet niet precies wat hij aan zijn politieke chef, Bolkestein, heeft. Hij is het niet met hem eens in een zaak die de premier en anderen met recht “essentieel” noemen en die normaal gesproken bepalend zou moeten zijn voor de vraag of hij als minister in een parlementair kabinet kan aanblijven. Maar hij zegt - VVD-aartsvaders als Oud en Stikker draaien zich om in hun graf - dat hij desnoods ook zonder steun van zijn bevriende Tweede-Kamerfractie eventueel nog wel wil blijven zitten. De voorzitter van die fractie, Bolkestein, zegt intussen dat zo'n discussie goed is, dat de VVD dualistisch denkt en de beschreven toestand bijgevolg niet als fataal voor de bevriende minister ziet.

Bolkestein ging gisteren nog een stap verder. Namelijk met de opmerking dat het bredere Kamerdebat de volgende week voor de VVD misschien wel eindigt met een akkoord om verder met het kabinet van mening te blijven verschillen (an agree to differ). Toen Bolkestein dát in aanwezigheid van Voorhoeve zei moeten wijlen Oud en Stikker zich nog eens een keer wanhopig omgedraaid hebben. Maar zij kunnen best gerust zijn, er gebeurt volgende week vast niks. Alleen moet in Koks 'Torentje' de breedte van de politieke uitweg voor Bolkestein en Co nog even goed worden doorgenomen. Zodat de NAVO, de paarse coalitie en de dualist Frits 'Carrington' Bolkestein, met Voorhoeve onder de arm, er nog net door kunnen. En wat de politieke leider van de VVD betreft misschien ook nog wel zo, net als in het geval van zijn EMU-opstandigheid, dat hij er volgend voorjaar in de verkiezingscampagne ook nog wat aan heeft. Zodat hij alsdan kan zeggen: ik was er ook niet erg voor; dus mocht u, beste kiezer, twijfels hebben, dan kunt u bij mij terecht.