Stijgende dollar reddende engel voor de EMU

BRUSSEL, 18 FEBR. Afkeuring was Giscard d'Estaings deel, toen de Franse oud-president eind vorig jaar een flinke waardevermindering van de franc propageerde ten opzichte van de Amerikaanse dollar.

Desnoods via een devaluatie ten opzichte van de Duitse mark. Een depreciatie van de wisselkoers lost economische problemen niet op: hij stelt de werkelijke oplossing alleen maar uit. Minister Zalm, dit halfjaar voorzitter van de raad van ministers van financiën van de Europese Unie, herhaalde die oplossing gisteren in Brussel nog maar eens: strukturele aanpassingen van de overheidsfinanciën, arbeidsmarkt en goederenmarkten zijn de enige weg naar grotere concurrentiekracht van Europa.

De ministers van financiën bespraken gisteren dat herstel, naar aanleiding van de jongste ramingen van de Europese Commissie. In 1996 bedroeg de economische groei slechts 1,6 procent, dit jaar 2,3 procent.

Aan de aanbodszijde van de economie zit het wel goed, zei Zalm gisteren. De rente op de kapitaalmarkt, waar ondernemingen lenen, is gezakt naar het laagste punt sinds begin jaren zestig. Het rendement op investeringen van de bedrijven is hoog. En de turbulentie op de Europese valutamarkt, die begin 1995 verantwoordelijk werd gehouden voor het stokken van economisch herstel, is absent. De Economische en Monetaire Unie (EMU) moet vanaf 1999 definitief een eind maken aan die verstorende factor. Ook de mogelijkheid binnen Europa te devalueren is dan afwezig.

Het voorspoedige financiële klimaat voor Europa's aanbodszijde blijkt op de beurzen. De extreem lage rente en de aantrekkende rendementen in het bedrijfsleven zijn de drijvende kracht achter de Europese aandelenmarkten. Maar samen met de aandelenkoersen pieken ook de werkloosheidscijfers in Frankrijk en Duitsland. Anderhalve week geleden meldde Duitsland met 4,7 miljoen werklozen het hoogste percentage sinds de jaren dertig.

Het is de vraagzijde van de Europese economie waar de grootste onzekerheden schuilen. Het consumentenvertrouwen is nog steeds laag, maar stijgt het laatste halfjaar, zo onderstreepte gisteren Europees Commissaris Thibauld de Silguy, verantwoordelijk voor de economische prognoses van de Commissie. Het aantrekken van dat vertrouwen is volgens hem cruciaal voor herstel in 1997. Een verbetering van de werkgelegenheid doet wonderen voor het vertrouwen van consumenten, en daarmee voor hun bestedingen waar de Europese economie het dit jaar van zal moeten hebben. Vraagzijde en aanbodszijde houden elkaar tot die tijd in een precair evenwicht, dat blijkens de Europese Commissie ligt bij een economische groei van 2,3 procent in 1997.

Of die groei, bij de nog steeds oplopende werkloosheid in Duitsland en Frankrijk toereikend zal zijn om beide landen te laten voldoen aan de eis van een maximum begrotingstekort van 3 procent, die toegang geeft tot de EMU, is onzeker. Begin volgend jaar worden de EU-lidstaten beoordeeld of zij over dit jaar aan deze en nog vier andere financiële eisen hebben voldaan. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling voorziet een tekort van 3,4 procent in Duitsland en 3,2 procent in Frankrijk. De berekening voor Duitsland stamt van voor de publicatie van de dramtische stijging van de werkloosheid die, volgens analisten zo'n 0,2 procent toevoegt aan het tekort.

De Duitse onderminister voor financiën Stark zei gisteren dat zijn land bereid is noodmaatregelen te nemen, waaronder uitgavenbevriezing, om de EMU-norm te halen. Minister Zalm zei niet te willen vooruitlopen op het Duitse tekort, maar meende wel dat Duitsland zelf niet tot de EMU zal willen toetreden als het tekort hoger dan 3 procent uitvalt. Hij reageerde hiermee op uitlatingen van VVD-leider Bolkestein, die onlangs zei dat Nederland niet aan de euro moet meedoen als Duitsland hoger uitkomt dan drie procent.

De Europese economie, en daarmee het lot van de muntunie, kan wel een extra impuls gebruiken. Vandaar dat de krachtige stijging van de Amerikaanse dollar gisteren in Brussel als een geschenk uit de hemel werd verwelkomd. De Silguy heeft er zijn hoop voor herstel op gevestigd. De Amerikaanse munt is in twee maanden tijd met meer dan tien procent in waarde gestegen tegenover de Duitse mark en de andere Europese valuta's - uitgezonderd het pond sterling. De munt noteert nu 1,90 gulden.

Giscards gebed voor de depreciatie om uit de economische problemen te komen is daarmee sneller verhoord dan hij ooit had kunnen dromen. De invloed van de dollar op de totale economie van de Europese Unie is moeilijk te becijferen, maar de meeste economen houden het op een extra economische groei van 0,4 procent. Inflatie, door hogere invoerprijzen, is volgens Zalm geen direct probleem, zo zei hij gisteren.

De geapprecieerde dollar, ofwel de gedeprecieerde Europese valuta's, kan zich dit jaar ontpoppen als medicijn voor Europa's economische stagnatie. Een depreciatie van de Europese valuta's als redding voor de Europese muntunie die depreciaties als medicijn tegen economische tegenspoed binnen Europa juist voorgoed onmogelijk moet maken: dat lijkt ironisch. Maar hoeveel verslaafden paffen, net voordat ze een poging doen te stoppen met roken, niet nog even snel een heel pakje weg?