'Iraanse jongens imiteren Westen'

TEHERAN, 18 FEBR. De winter is dit jaar zacht in Iran, eerder lenteachtig, en de parken blijven in trek. De speeltuin voor de kleintjes in het parkje in de Komeilstraat in Zuid-Teheran trekt zo tegen de avond nog maar weinig belangstelling, maar opgeschoten jongeren bevolken de banken eromheen. Jongens en meisjes apart natuurlijk, zoals dat hoort in een islamitische republiek.

Leyla en Ziba zijn net twintig, en volledig in zwarte chador gehuld: anders dan in het losbandiger noorden van Teheran domineert die het straatbeeld hier nog. Het regime vinden ze best, de chador geen probleem - hier treffen de Baseej, de waakhonden van de revolutie, geen schenders aan van de islamitische kledingregels.

“Het is moeilijk een goede man te vinden”, verzuchten Leyla en Ziba echter. “Sinds de satelliettelevisie is het klimaat veranderd. De mannen zien de Westerse films en willen ze imiteren: ze willen vrij zijn.” Een eindje verderop spreken drie iets jongere jongens die woorden grijnzend tegen. “De meisjes hebben het helemaal fout. Of de satelliet-tv invloed heeft, hangt van de persoon af. Bij sommigen heeft het een slechte uitwerking, op anderen heeft het een goede invloed. Wij kijken naar goede films op de satelliet-tv.”

De Iraanse televisie zendt tegenwoordig elke zondagavond een aflevering uit van een liefdesdrama: Darpanoheto, wat zoiets betekent als 'onder je hoede' of 'steunend op jou'. Het is een laat tegenoffensief tegen de verlokkingen van de officieel verboden satelliettelevisie. Wie wil er nog kijken naar de trage beelden van biddende ayatollahs als er ook CNN en MTV zijn?

Satelliet-tv was tot voor kort het prerogatief van het welgestelde noorden van Teheran, waar de verdoemde Westerse Culturele Invasie haar vernietigend werk allang had gedaan. Maar de politie heeft - althans in Teheran - het een jaar geleden ingevoerde verbod op het bezit van schotelantennes nauwelijks afgedwongen. “Als je voor de eerste keer wordt betrapt, word je gewaarschuwd dat je antenne de volgende keer in beslag wordt genomen”, zegt een inwoner van de hoofdstad. “In feite zeggen ze dat je je schotel beter moet verstoppen.” Het resultaat is dat ook in de volkswijken van Zuid-Teheran Baywatch en Mr. Bean gemeengoed zijn geworden.

Faezeh Hashemi is een pragmatisch mens en ze is voorstander van opheffing van het verbod op bezit van satellietschotels. Faezeh (33) is vorig jaar met een ruime meerderheid in het parlement gekozen - ze kreeg in haar district in Teheran een miljoen stemmen - en wat meer is, ze is de dochter van de president, Ali Akbar Hashemi Rafsanjani. “Het verbod op satellietschotels kan de belangstelling voor dergelijke programma's juist stimuleren”, zegt ze. “En bovendien, deze wereld is de wereld van communicatie. Anders zijn er wel videobanden of cd's; we kunnen toch niet overal tegen vechten?”

Pag.4: 'De regering denkt altijd alleen aan negatieve dingen'

'Waarom zouden jongens niet met meisjes praten?'Er is nu een hele generatie jongeren opgegroeid onder het islamitische regime: gescheiden naar school en ongetrouwd geen contacten daarbuiten. De satelliet-tv moge oprukken, de avondlijke 'jongen-meisje' controles op straat zijn de laatste tijd alleen maar toegenomen. De jongeren in het park zijn in principe braaf - het islamitisch bewind en bidden vinden ze een goede zaak - maar ze vinden de strikte omgangsregels onzin. “Als we meer jongens zouden kunnen ontmoeten, hebben we meer kans op een goed gezinsleven. Het aantal echtscheidingen is heel hoog in Iran”, klagen de meisjes. “Wij zien niet in waarom jongens en meisjes niet met elkaar zouden kunnen praten”, zeggen de jongens. “De regering denkt altijd alleen aan negatieve dingen.”

“Tot op zekere hoogte is dat waar”, erkent Faezeh Hashemi. Ze is gekleed in de zwarte chador die het ambtspak is van vrouwen in officiële functies, maar als ze zit wordt de zwarte jeans daaronder zichtbaar. “Ik persoonlijk geloof niet in scheiding van jonge mensen. Ik weet dat er een natuurlijke behoefte aan onderlinge contacten is die zou moeten worden bevredigd. Maar er moet wel een zekere controle zijn. Anders krijgen we corruptie, zoals in het Westen. Jongeren kunnen zelf hun hartstochten niet beheersen. Door het ontbreken van toezicht op relaties tussen jongens en meisjes kunnen gezinnen in Westerse landen erg makkelijk worden vernietigd. Het aantal echtscheidingen in het Westen is veel hoger dan hier in Iran.”

Leyla en Ziba wachten op een man, ze werken niet. Ze zouden wel willen werken, maar als gevolg van de slechte economische toestand in Iran zijn banen bij de overheid dun gezaaid, en van hun families mogen ze niet werken in de particuliere sector - daar is het niet te vertrouwen voor nette meisjes.

Die houding is een overblijfsel van vóór de revolutie. Toen zouden ze niet eens naar de middelbare school zijn gestuurd: hun moeders werden na de lagere school thuis gehouden omdat in traditionele milieus de instituties van de moderniserende sjah diep werden gewantrouwd. “Als, tijdens het vroegere regime, een vrouw aan de universiteit wilde studeren, moest ze religie, vroomheid en de humane islamitische waarden vaarwel zeggen. Een islamitische vrouw kon in die donkere dagen onmogelijk de islamitische kledingcode, haar waardigheid en haar vroomheid naleven op middelbare scholen en universiteiten”, schreef Opperste Leider ayatollah Khamenei een paar weken geleden in een aan de vrouw gewijde rubriek in de Engelstalige Iran News. “Een islamitische vrouw kon toen zelfs niet in de straten van Teheran of andere grote steden van Iran lopen met een hejab of zelfs een gewone hoofddoek op. Ze kon zich niet kuis gedragen zonder door de schurken en corrupte pleitbezorgers van de Westerse cultuur te worden lastig gevallen. Zwakke vrouwen zakten weg in de diepste afgrond van corruptie. Een serieuze vrouw met een nobele achtergrond was misschien in staat iets van haar waarden te redden, maar ook zij stond onder constante, cumulatieve druk om toe te geven aan de satanische eisen van de corrupte maatschappij.”

Faezeh Hashemi: “Dit leidde ertoe dat onze mensen geen vertrouwen hadden in de maatschappij. De mensen stonden hun dochters daarom niet toe naar de middelbare school te gaan. Zij dachten dat als meisjes naar school gingen in overeenstemming met Westerse patronen, ze moesten kiezen tussen hun religie of de Westerse cultuur. Ongeveer 10 procent van de meisjes ging toen naar de universiteit. Een van de belangrijkste oorzaken van de islamitische revolutie was de veronachtzaming in de maatschappij van de godsdienst en islamitische tradities.”

“Maar na de revolutie stemden de mensen voor herstel van de islamitische tradities en regels in de maatschappij - en de belangrijkste islamitische regel voor de vrouwen is de hejab (islamitische hoofddoek). Deze wijziging van de context van de maatschappij zorgde ervoor dat veel families konden deelnemen en bijdragen aan het sociale leven. De statistieken tonen deze toegenomen deelneming aan. Meisjes maken nu ongeveer 40 procent van de studenten uit. Ook op sportgebied zie je dit: voor de revolutie deden ongeveer 12.000 vrouwen aan sport, nu meer dan een miljoen.”

Hier spreken natuurlijk vertegenwoordigers van het regime. Maar in het noorden van Teheran, waar de afkeer van het islamitische regime wijd verbreid en bijna tastbaar is, worden hun uitspraken bevestigd door een welgestelde, hoog-opgeleide en vaak in het Westen komende vrouw. “Voor mezelf betekent het leven in de Islamitische Republiek natuurlijk een ernstige verslechtering - de hoofddoek, de controles - en ik begrijp mijn vriendinnen best die het hier verschrikkelijk vinden. Maar als ik niet aan mezelf denk, moet ik erkennen dat veel vrouwen er hier op vooruit zijn gegaan. Mijn vriendinnen in Amerika willen het niet horen, maar vrouwen uit de lagere klassen, en dat is de meerderheid, kunnen veel meer doen dan vroeger onder de sjah mogelijk was. Het regime, wat je er ook verder van kan zeggen, is erg gericht op onderwijs in het algemeen en de ontwikkeling van de vrouw in het bijzonder.”

“Natuurlijk zou je kunnen vinden dat in de tijd voor de revolutie de mensen meer vrijheid hadden om alles te doen wat ze wilden”, zegt Faezeh Hashemi. “Maar de statistieken tonen dat vrouwen na de revolutie een grotere bijdrage leveren op méér gebieden. De hejab vormt geen belemmering in de gemeenschap. Natuurlijk is een minderheid ontvreden over de hejab. Maar we moeten luisteren naar de wens van de meerderheid.”

Opperste Leider Khamenei heeft bepleit dat vrouwen “een belangrijke sociale, economische en politieke rol” spelen in Iran. “De islam ziet daarin niets onfatsoenlijks. Iraanse vrouwen kunnen heel actief worden”, zei hij enkele maanden geleden in een toespraak voor duizenden vrouwen. “Niemand mag vrouwen het recht ontzeggen daarin deel te nemen.”

Bijna alle functies zijn nu opengesteld voor vrouwen. “Het belangrijkte criterium is dat de vrouw de capaciteit moet hebben. Als ze de capaciteit heeft, en wil werken, dan staat niets haar in de weg”, aldus Shahla Habibi, adviseur vrouwenzaken van president Rafsanjani. Zelfs zijn er nu formele stappen gezet naar toelating van vrouwen tot het ambt van rechter (waarvoor zij naar de opvatting van veel geestelijken eigenlijk te emotioneel zouden zijn). Er zijn nu 13 vrouwelijke parlementsleden, en verwacht wordt dat op korte termijn ook vrouwen als ministers zullen aantreden.

Faezeh Hashemi is nu een campagne begonnen om de mannen te laten wennen aan het idee van een vrouwelijke president. Eind vorig jaar vroeg ze de Raad van Hoeders van de Grondwet, die toeziet op het islamitisch karakter van wetgeving om een uitspraak of de grondwet een vrouwelijke president toestaat. Een woordvoerder van een door Opperste leider Khamenei en president Rafsanjani gesteunde islamitische organisatie liet vervolgens weten dat daar geen sprake van kon zijn. Maar Faezeh wuift dit weg: “Hij is geen functionaris met gezag. Het antwoord moet komen van de Raad van Hoeders van de Grondwet.”

“Natuurlijk is er geen barrière in onze grondwet. In het desbetreffende artikel 15 van de grondwet staat het Arabische woord rejal, dat in het Arabisch 'man' betekent. Maar in de Perzische context betekent dit 'bekende persoonlijkheid'. Als we een juiste interpretatie hebben van het woord, zal er geen barrière zijn voor vrouwen om president van Iran te worden.”