Hoofdrolspeelster Arielle Bombasle werkt in 'Le jour et la nuit' danig op de lachspieren; Sterren kunnen Lévy's film niet redden

Dankzij zijn goede contacten bij de media slaagde Bernard-Henri Lévy erin in Frankrijk een hype te creëren rond zijn eerste speelfilm Le jour et la nuit. Veteraan Alain Delon vindt zijn rol daarin een van de sterkste uit zijn carrière, maar de critici in Berlijn denken daar anders over.

BERLIJN, 18 FEBR. “U bent zeker zelf niet tevreden met uw eigen lichaam - nu, ik wel met het mijne”, bijt hoofdrolspeelster Arielle Dombasle een vragenstelster toe, die het gewaagd heeft verwondering uit te spreken over het grote aantal seksscenes in Le jour et la nuit, de film van haar echtgenoot Bernard-Henri Lévy. Dat moment is het dieptepunt van de persconferentie bij de internationale première van de film op het festival in Berlijn.

In de uren daarvoor is Le jour et la nuit tijdens zijn eerste vertoning buiten Frankrijk, de persvoorstelling op het filmfestival in Berlijn, met homerisch gelach, gefluit en boegeroep ontvangen. Dat was in Frankrijk anders geweest: niet omdat de film daar door de kritiek gunstig was ontvangen - het tegendeel was het geval - maar omdat er in Parijs helemaal geen persvoorstellingen waren voordat de film afgelopen vrijdag in de bioscoopzalen belandde.

Nederland is niet het enige land waar de makers van slechte bioscoopfilms soms de neiging vertonen, serieuze filmcritici de gelegenheid te ontnemen hun werk te bespreken, voordat het in roulatie komt. Le jour et la nuit (Dag en nacht) was in Frankrijk vooraf alleen vertoond voor een gezelschap van zorgvuldig uitgekozen genodigden. Weliswaar waren de regisseur en zijn hoofdrolspelers Alain Delon en Arielle Dombasle in de dagen voor de première niet weg te slaan uit allerlei televisiejournaals en praatprogramma's, maar tot een serieuze beoordeling van de film kwam het daarbij niet.

Wel kreeg Bernard-Henri Lévy - succesvol romanschrijver en weekbladcolumnist die zich met Le jour et la nuit nu ook op het maken van speelfilms heeft geworpen - in de media uitvoerig de gelegenheid zijn intenties toe te lichten. Ook nu weer, op de persconferentie in Berlijn, benadrukt hij geen intellectuele, of literaire film te hebben willen maken, maar één in de stijl van de Amerikaanse cinema uit de jaren vijftig: vol sfeer, drama, epos. Of de film goed of slecht is, mag het publiek uitmaken, zegt Lévy. “Ik heb alleen maar bezwaar tegen recensies die meer zeggen over het humeur van de recensent, dan over de film”.

Lévy (48) maakte drie jaar geleden de documentaire Bosna!, een geëngageerd werkstuk waarin hij zichzelf veelvuldig in de loopgraven rond Sarajevo afbeeldde. De strekking van die film was, dat de oorlog in Bosnië op één lijn kon worden gesteld met de Spaanse burgeroorlog van de jaren dertig en dat het Westen militair moest interveniëren aan de zijde van de moslim-partij. Lévy, die daarvoor al een televisieserie had gemaakt over de intellectuele geschiedenis van Frankrijk, gedroeg zich in de Bosnische kwestie als het intellectuele geweten van Frankrijk.

Deze handelwijze leverde hem grote bekendheid op in Frankrijk. Eerder was Lévy al een bekend filosoof en romanschrijver, maar nu werd hij plotseling een onmisbare figuur in elk televisieprogramma over de Joegoslavische burgeroorlog, of andere principieel-intellectuele kwesties - de 'intellectueel van dienst', aldus zijn critici. Hem wordt nu verweten, dat hij zijn ruime contacten in de wereld van de media heeft gebruikt voor het creëren van een onkritische hype rond zijn eerste speelfilm, en tegelijkertijd heeft geprobeerd de serieuze pers de mond te snoeren door hen de film niet te laten zien.

Zijn populariteit lijkt Lévy al bij het smeden van de plannen voor een speelfilm goed van pas te zijn gekomen. Weliswaar bleek geen serieuze filmproducent geïnteresseerd, maar de twee televisiestations die Le jour et la nuit hebben gefinancierd, bleken niet kinderachtig. Niet alleen stelden zij Lévy - die zich in Berlijn smalend uitlaat over de bescheiden, neo-realistische opzet van veel hedendaagse Franse speelfilms - in staat zijn 'jeugddroom' geheel op locatie in Mexico op te nemen. Ook werden twee grote sterren aangetrokken: Alain Delon en Lauren Bacall. Voor de muziek is de legendarische Maurice Jarre, die al vijftien jaar niet meer aan een Franse film had meegewerkt, teruggehaald uit Hollywood.

Het enige probleem is, dat Le jour et la nuit met de beste wil ter wereld niet een goede, interessante of zelfs maar veelbelovende film genoemd kan worden. Het geheel wekt nog het meest de indruk, alsof een nieuwe aflevering uit de soft-pornoreeks Emmanuelle zich plotseling in een enorm budget mag verheugen.

Vooral de keuze van Lévy's echtgenote Arielle Dombasle als hoofdrolspeelster is een ernstige vergissing. Deze actrice, ooit ontdekt door Eric Rohmer, lijkt van mening dat bij ieder beeld een duidelijke gevoelsstemming op haar gezicht moet worden afgelezen. De galerij van guitige, droevige, verliefde, onverschillige, verbaasde enz. gezichten van Dombasle werkt al na het eerste kwartier danig op de lachspieren.

Le jour et la nuit gaat over een schrijver (Alain Delon), die zich aan het einde van zijn carrière op een hacienda in Mexico heeft teruggetrokken, en verliefd wordt op een mooie actrice (Arielle Dombasle). De film eindigt met de tragische dood van zowel schrijver als actrice - een ontwikkeling die het publiek in Berlijn met luid applaus begroette.

Wat vooral de indruk wekt van een 'Emmanuelle au Mexique' is de nadrukkelijkheid waarmee de veronderstelde hitte in Mexico en het onbetrouwbaar uiterlijk van de plaatselijke bevolking en geweld worden ingezet om een erotische sfeer te creëren. Politiek komt in Le jour et la nuit niet aan de orde, al zijn er vage aanduidingen van een soort pre-burgeroorlog in de streek rondom de hacienda: onder het indigene huispersoneel in de keuken broeit het.

Bernard-Henri Lévy, die de voorpubliciteit in Frankrijk zo mooi in de hand had weten te houden, wordt na een kwartiertje persconferentie in Berlijn bepaald wit om de neus. Afgezien van wat vragen over de vele soft-porno in Le jour et la nuit, blijkt de pers hoogstens geïnteresseerd in Alain Delon of Lauren Bacall - maar dan steeds in een ruimer verband dan Lévy's werkstuk. Als Dombasle dan ook nog haar zelfbeheersing verliest en vragenstellers gaat schofferen als zij een kritische ondertoon vermoedt, wordt het bepaald een pijnlijke vertoning.

Dan neemt veteraan Lauren Bacall Bernard-Henri Lévy demonstratief bij de arm, in een ostentatief gebaar van troostende solidariteit. Veteraan Alain Delon schroomt zelfs niet te verklaren dat hij zijn rol in de film van Lévy een van de sterkste uit zijn carrière vindt. Maar het is te laat: bij gebrek aan verdere vragen gaat men uiteen. Gelukkig voor alle partijen, was Le jour et la nuit alleen maar buiten competitie tot het filmfestival in Berlijn toegelaten.