John Adams viert de verjaardag met prettige muziek

Concert: Schönberg Ensemble & The Houdini's o.l.v. John Adams. O.a. Adams, Ellington, G. Evans. Gehoord: 15/2, Concertgebouw Amsterdam. Radio:18/2 20.02 uur Radio 4; tv: 23/2 13 uur Ned 3.

John Adams zag zaterdag Abraham en dat vierden het Schönberg Ensemble en The Houdini's in de Matinee met Nederlandse premières van zijn werk, met bigband-jazz en met een Happy birthday tot besluit. Dat op het door Adams' zelf gedirigeerde verjaardagspartijtje lichte en klassieke muziek samenvloeiden lag voor de hand. De componist groeide naar eigen zeggen op in een gezin waar Benny Goodman en Mozart geen gescheiden werelden vormden. Hij was een jaar of twaalf toen hij met verbazing het concert beluisterde dat Duke Ellington met zijn orkest in de concertzaal van zijn grootvader gaf.

Toch is Adams in de eerste plaats bekend als componist van minimal music. De New York Times schreef enkele jaren geleden dat hij met muziek iets vergelijkbaars doet als McDonald's met de hamburger, namelijk een eenvoudig idee tot in het oneindige uitmelken. Deze apodictische uitspraak mag dan een kern van waarheid bevatten, zij gaat tegelijkertijd voorbij aan de aantrekkelijke wijze waarop Adams de minimalistische muziek telkens weer een nieuwe wending weet te geven.

In het recent voltooide Scratchband voor rockband en versterkte blazers lardeert Adams de repetitieve patronen met losbulderende gitaarlicks en elektrische basnoten, die als tonale muurankers de rafelige constructie verstevigen. Gnarly buttons (knoestige knopjes) is een driedelig concert voor klein orkest en klarinet. De klarinet wordt in het openingsdeel, The Perilous Shore, geraffineerd geschaduwd door de synthesizer die nauwelijks merkbaar met het blaasinstrument meewandelt. In het gezellige Hoedown (Mad Cow) laat Adams zelfs even een koe loeien. De finale, Put Your Loving Arms Around Me, is een sfeervolle en intense ballad - een onomstotelijk bewijs dat de lyriek in het hedendaagse componeren nog lang niet is uitgestorven.

Na de pauze werd een hommage gebracht aan de jazzhelden van Adams: Duke Ellington, Gil Evans en Miles Davis. Versterkt door de leden van The Houdini's, het jazzensemble dat dit jaar zijn tien-jarig bestaan viert, ontpopte het Schönberg Ensemble zich tot een opvallend soepel spelende bigband met het juiste gevoel voor timing. The Houdini's leverden de geoliede ritmesectie en de belangrijkste solisten.

De film noir-muziek van Evans en Davis met de dichte en complexe harmonieën en de gesofisticeerde sound van het Ellington-orkest zullen maar zelden zo notengetrouw zijn uitgevoerd als op het verjaardagsconcert van Adams. Song number one van Evans en Davis was zelfs nooit eerder live te horen. Hiertoe werden manuscripten consciëntieus bestudeerd, plaatopnamen getranscribeerd en improvisaties bevroren in noten. Het in de oude muziek zo gangbare streven naar authenticiteit is intussen ook doorgedrongen tot de uitvoeringspraktijk van de historische jazz. Zelfs de lokatie was historisch: zowel Ellington als Davis traden in het verleden op in het Amsterdamse Concertgebouw.