Hooggerechtshof is de eigenlijke held van Formans film

The People vs Larry Flynt vertelt het verhaal van Amerika's beroemdste pornobaas, maar veel bloot is er niet in te zien. “Ik wilde geen gynaecologische film maken”, zegt regisseur Milos Forman, die te gast is op het zojuist begonnen filmfestival van Berlijn.

The People vs. Larry Flynt, bedacht met Oscar-nominaties voor beste regie en mannelijke hoofdrol, draait vermoedelijk vanaf 6 maart volgens in de Nederlandse bioscopen.

BERLIJN, 17 FEBR. De Amerikaanse pornobaas Larry Flynt moge dan dankzij de speelfilm The People vs. Larry Flynt van regisseur Milos Forman een plaatsje hebben gekregen in de eregalerij van The American dream, de oorspronkelijke poster voor de film ging de Amerikaanse filmindustrie toch wat te ver. Het ontwerp, dat in Europa wel gebruikt wordt, toont hoofdrolspeler Woody Harrelson (Flynt) als een gekruisigde Christus in de schoot van een vrouw - een verwijzing naar de plotselinge (en tijdelijke) bekering tot het christendom van de man die met zijn maandblad Hustler in de jaren zeventig de fotografische afbeelding van het vrouwelijk geslacht boven de toonbank bracht.

The Motion Picture Association of America, een zogeheten 'zelfreguleringsinstituut' van de Amerikaanse filmindustrie, gaf de voorkeur aan een alternatieve poster: Harrelson met op de mond een pleister in de vorm van de Amerikaanse vlag. Zo willen Forman en de rest van Hollywood Flynt graag presenteren: als een strijder voor de vrijheid van meningsuiting.

“Zelfcensuur is iets vreselijks”, zegt de nu 65-jarige Milos Forman, in een ontmoeting met journalisten op het Berlijnse filmfestival. The People vs. Larry Flynt wordt daar in competitie vertoond. “Kijk maar naar Oost-Europa: de censuur is er een paar jaar geleden afgeschaft, maar het zal nog vele jaren duren voordat ook de zelfcensuur waaraan Oosteuropeanen zo gewend waren, zal zijn verdwenen”, aldus de oorspronkelijk uit Tsjechoslowakije afkomstige regisseur. Voor het Amerikaanse posterverbod toont Forman tegelijkertijd alle begrip: “Ze hebben me uitgelegd dat het niet het juiste moment is om degenen in Amerika die nu de vrijheid van meningsuiting waarvoor Larry Flynt vocht, weer willen beknotten, met een provocatie een excuus voor hun acties te geven”.

De nu 53-jarige Flynt richtte in 1971 het maandblad Hustler op, dat zich specialiseerde in het zogeheten beaver-shot of pink shot, pin-up-foto's waarop de vrouwelijke geslachtsdelen prominent op de voorgrond treden. Hustler ging (en gaat) daarmee een stapje verder in de ontbloting van vrouwen dan concurrerende bladen als Playboy en Penthouse, maar natuurlijk minder ver dan bladen die bijvoorbeeld geslachtsgemeenschap laten zien.

In de jaren zeventig was de verkoop boven de toonbank van een dergelijk blad, openlijk tentoongesteld in kiosken en supermarkten, iets nieuws. Al spoedig raakte de excentrieke Larry Flynt verwikkeld in een reeks strafprocessen en andere juridische procedures. Ook bracht hij enkele maanden door in een penitentiaire psychiatrische inrichting, omdat hij zich voor de rechtbank menigmaal misdroeg - bijvoorbeeld door slechts gekleed in een luier in de vorm van de Amerikaanse vlag voor de rechter te verschijnen.

In de film (producent: Oliver Stone) wordt dit onstuimig optreden uitvoerig uitgebuit, evenals andere bizarre elementen uit Flynts biografie: zijn bekering door een zuster van president Carter tot het christendom in 1976, en de tot op heden onopgehelderde aanslag op zijn leven een jaar daarna, die Flynt zijn benen kostte en hem voor eeuwig impotent maakte.

Flynts ridderschap voor de vrijheid van meningsuiting wordt in Formans film vooral geconstrueerd rond de civiele procedure die televisiedominee Jerry Falwell aanspande, nadat deze - zonder een schijn van bewijs - in Hustler was beschreven als iemand die zijn maagdelijkheid in geslachtsgemeenschap met zijn moeder had verloren. Falwell eiste veertig miljoen dollar aan schadevergoeding en deze civiele zaak - geen strafproces zoals de filmtitel suggereert - belandde in cassatie in het Amerikaanse Hooggerechtshof. Dat stelde Falwell in het ongelijk en oordeelde dat Flynt zich inderdaad kon beroepen op het zogenaamde First Amendment op de Amerikaanse Grondwet, waarin de vrijheid van meningsuiting is vastgelegd.

“Ik wilde geen gynaecologische film maken”, zegt Forman. “Ik houd ook niet van Hustler. Wat mij interesseert is de superieure ironie van het feit dat de slechtste smaak die je je kunt voorstellen, het Hooggerechtshof tot zo'n edele beslissing heeft kunnen bewegen.” Niet Flynt, maar het Hooggerechtshof is de ware held van de film, meent Forman. “Ook de nieuwe kuisheidsapostelen in de VS van nu denken weer dat vrijheid van meningsuiting iets prachtigs is, maar alleen voor dingen die zij goedkeuren. Maar die vrijheid is ondeelbaar”.

Wie de Tsjechisch-Amerikaanse regisseur, die eerder onder andere Love of a blonde, One flew over the cuckoos-nest, Amadeus en Valmont maakte, met die 'nieuwe kuisheidsapostelen' precies op het oog heeft, wordt in het gesprek niet geheel duidelijk. De rechtse christelijke bewegingen in Amerika hebben tegen deze film nauwelijks geprotesteerd. Larry Falwell stemde er zelfs in toe samen met Larry Flynt (inmiddels multimiljonair en uitgever van 21, meerendeels niet-pornografische tijdschriften) in de CNN-talkshow Larry King Live op te treden, met een gemoedelijkheid alsof zij oude maatjes waren.

De enige substantiële bezwaren tegen Formans film - door de Amerikaanse filmkritiek over het algemeen lovend ontvangen - kwamen van Amerikaanse feministische zijde. De essayiste Gloria Steinem maakte in het dagblad New York Times bezwaar tegen Flynts verheffing tot Amerikaanse heilige. De film kan dit effect alleen maar sorteren, merkte Steinem op, door consequent te verhullen waaruit de inhoud van Hustler bestaat: niet alleen pink shots maar ook allerlei suggesties van ruwe verkrachting, poepseks, en bedenkelijke plaatjes als de beroemde cover waarop een vrouw in de gehaktmolen verdwijnt.

Larry Flynt is als held van de vrije meningsuiting even geschikt als een neo-nazi of een Ku Klux Klan-leider, meent Steinem. “Als Hustler in plaats van vrouwen, dieren toonde zou de film nooit gemaakt zijn”, schrijft ze, in een verwijzing naar de activiteiten van hoofdrolspeler Harrelson in de Amerikaanse beweging voor dierenrechten.

Inderdaad is de visuele terughoudendheid in The People vs. Larry Flynt opvallend. Er komt geen beaver-shot in beeld: als Flynt aan het begin van zijn carrière - onder het uitspreken van de woorden “een vrouw toont net zoveel persoonlijkheid in haar vagina als in haar gezicht” - een model in de voor zo'n opname noodzakelijke houding legt, blijven de relevante slijmvliezen decent achter een beddespijl verborgen. De film bevat, afgezien van de siliconen-borsten van de zangeres Courtney Love, die de rol van Flynts echtgenote Althea speelt, zelfs nauwelijks bloot.

Ook op andere manieren wordt Flynt in de film enigszins gestyleerd: zo krijg je de indruk dat Althea, die sterft aan overmatig drugsgebruik, Flynts enige liefde is geweest, terwijl in werkelijkheid vier echtgenoten haar voorgingen. Door een dochter uit een van die eerdere huwelijken is Flynt overigens onlangs van seksueel misbruik in haar kinderjaren beschuldigd.

Flynt zelf heeft op geen enkele manier geprobeerd invloed uit te oefenen op de inhoud van de film en is daar ook niet toe uitgenodigd, vertelt Forman. Flynt speelt wel een klein rolletje: als een plaatselijke rechter in Cincinnati die Flynt tot 25 jaar veroordeelt. Volgens het weekblad Time was Flynt ook in een goedbetaalde adviseursfunctie bij het maken van de film betrokken.

Of de pornobaas, die sinds de aanslag op zijn leven omringd door bodyguards teruggetrokken in Los Angeles leeft, zichzelf ook als nobele held ziet, is de vraag. “Als zo iemand als ik zelfs gelijk krijgt voor de wet, dan zal de wet zeker de anderen wel beschermen”, is een van zijn bekendste uitspraken. Van zijn eerdere voornemen, de presentatie van de film in Berlijn bij te wonen, heeft Flynt afgezien. Maar in zijn eigen Hustler laat hij weten, dat we voor braafheid zijnerzijds niet hoeven te vrezen: “Iedere maand gaan we na, wie we nog niet hebben geschokt of beledigd”.