EU mag vanaf nu over alles met Azië praten

SINGAPORE, 17 FEBR. Vijfentwintig ministers van Buitenlandse Zaken uit Europa en Azië zaten afgelopen zaterdag vijf uur lang in grote fauteuils met elkaar van gedachten te wisselen over één centrale vraag: waarover moeten wij in de toekomst nu wel en niet met elkaar praten?

“Het was een discussie over de discussie. We hebben vandaag over niet één concreet buitenlands politiek probleem van gedachten gewisseld”, lichtte minister Van Mierlo zaterdagmiddag na afloop het beraad toe. “Maar we hebben constant gesproken over de manier waarop we onderling met problemen omgaan. Hoe praat je met elkaar? Wat mag je wel aanroeren en wat niet?”

De meest concrete conclusie die dat beraad opleverde, was dat in een politieke dialoog in principe alles aan de orde moet kunnen komen. Ook een vooral bij de Aziaten gevoelig onderwerp als de mensenrechten mag voortaan aangeroerd worden bij ontmoetingen tussen Aziatische en Europese politici. “De mensenrechten-kwestie zal voortaan onderdeel uitmaken van het debat tussen Europa en Azië”, bevestigde de Duitse minister Klaus Kinkel zaterdagmiddag.

Het debat waarnaar de Duitse minister verwees is ASEM, de Azië-Europa ontmoeting waarin vertegenwoordigers van de vijftien lidstaten van de Europese Unie samenkomen met de zeven leden van de associatie van Zuidoostaziatische landen (ASEAN), China, Japan en Zuid-Korea. “We zijn weer wat dichter bij elkaar gekomen”, meende Van Mierlo, die de ministeriële ontmoeting vooral zag als een voorbereiding op de ASEM-top in 1998. In navolging van de eerste top in Bangkok elf maanden geleden zullen de regeringsleiders van het Euro-Aziatisch overleg elkaar volgend jaar in Londen wederom treffen.

De bijeenkomst in Singapore, die vooraf werd gegaan door twee dagen overleg tussen de EU-ministers en hun collega's van ASEAN, leverde geen spectaculaire resultaten op. De winst lag vooral in het behoud van het momentum dat Europa en Azië sinds de top in Bangkok met elkaar hebben. Via ASEM is een belangrijk politiek forum gecreëerd tussen beide werelddelen dat in de komende jaren de basis moet vormen voor intensivering van de economische banden en meer onderlinge handel en investeringen.

De Europese ministers zullen het als een winstpunt beschouwen dat zij het gevoelige onderwerp dat mensenrechten in Azië is, nu bespreekbaar hebben gemaakt. Maar de voorwaarden die de ministers voor de dialoog overeenkwamen, doen zeer Aziatisch aan. “De Euro-Aziatische dialoog moet gebaseerd zijn op wederzijds respect, mag niet leiden tot vermanend opgeheven vingers en mag evenmin ingegeven zijn door lobbies van actiegroepen of de agenda van de internationale media”, zei de Singaporese minister van Buitenlandse Zaken, Shanmugam Jayakumar, zaterdag. Conclusie: Europa mag alles bespreken met de Azië, maar dan wel op Aziatische voorwaarden.

Van Mierlo, die als voorzitter van de Europese ministerraad het gesprek met de Aziaten namens de EU coordineerde, noemde de discussie over de discussie die hij zaterdag medevoerde “een schok der culturen”. “Je hebt het in wezen over hele fundamentele kwesties”, aldus Van Mierlo. Eén van die kwesties in het eerdere overleg tussen EU en ASEAN was de situatie in Birma. Dat land treedt zeer tegen de zin van de EU deze zomer officieel toe tot ASEAN. De EU zou graag harde voorwaarden stellen aan Birma's toetreding tot de associatie, maar kan dat niet. Het laat het aan ASEAN zelf over om Birma tot de orde te roepen. Europa lijkt in te zien dat die strategie beter werkt dan Birma vanuit het Westen via isolatie of een economische boycot tot democratische hervormingen te dwingen.

Van Mierlo's 'cultuurschok' die Europa in de discussie rond Birma ervaart, werd aardig weergegeven door Jayakumar tijdens de afsluitende persconferentie die hij samen met de Nederlandse minister gaf. “De EU wil dat ASEAN met Birma eerst tot huwelijkse voorwaarden komt voordat er getrouwd wordt. Maar in Azië trouwen we eerst en verwachten wij van de bruid dat zij haar gedrag aan het huwelijk aanpast”, aldus Jayakumar. “Ik zal niet te diep ingaan op de wijze waarop u in Azië uw bruiden behandelt”, repliceerde Van Mierlo wijselijk.