Mooi meegenomen; De stille opmars van scriptieprijzen

Een scriptieprijs stimuleert talent van studenten èn 'maatschappelijk relevant' onderzoek aan de universiteiten.

JOEK HULSMAN (25) heeft niet de indruk dat hij een bijzondere prestatie heeft geleverd: “Eerlijk gezegd, als ik zo'n prijs kan winnen, dan kan iedereen het. Ik was een gemiddelde student en ik heb zeven jaar over mijn studie gedaan.” Toch won Hulsman dit jaar de Randstad Scriptieprijs, een bedrag van 20.000 gulden, met zijn scriptie 'Account management, marktgerichtheid en verzelfstandiging, ofwel: hoe slaat een tang op een varken?' Hij toont aan hoe met accountmanagement de marktgerichtheid van een pas verzelfstandigde (semi-)overheidsorganisatie kan worden verbeterd. Een actueel thema in deze tijd van decentralisatie en verzelfstandiging, zo vond de jury. En een thema dat bovendien prima aansluit bij dat van de Randstad-prijs: Mens en werk; kwaliteit in dienstverlening.

De uitzendorganisatie Randstad begon vier jaar geleden met de prijs. De reden: de wetenschap besteedde te weinig aandacht aan zakelijke dienstverlening. Met de prijs hoopt het uitzendbureau universiteiten te stimuleren meer onderzoek in deze richting te doen. En het werkt, volgens woordvoerdster Marieke Thissen. De prijs geniet inmiddels behoorlijke bekendheid en het aantal inzendingen stijgt jaarlijks: de vorige keer waren het er 63, nu 72.

Heeft Hulsman zijn scriptie geschreven met een schuine blik naar die 20.000 gulden? “Niet echt. Ik kwam op het idee voor mijn afstudeeronderwerp tijdens een stage bij het GAK. Viereneenhalve maand later leverde ik mijn scriptie in. Mijn begeleider was erg enthousiast - ik kreeg een negen - en hij wees me op het bestaan van de prijs. Tot die tijd had ik er nog nooit van gehoord.”

Hulsman werkt nu bij een automatiseringsbedrijf. Binnen een maand na zijn afstuderen kon hij aan de slag. “Ik heb zeker het idee dat de prijs me heeft geholpen bij mijn sollicitatie. Mede dankzij die prijs heb ik zelfs twee aanbiedingen gekregen, onder meer van de ABN-Amro.”

Scriptieprijzen zijn in opmars. De laatste jaren wordt de ene na de andere prijs in het leven geroepen om het talent aan de universiteiten te stimuleren en universiteiten ertoe te zetten 'maatschappelijk relevant' onderzoek te doen. Er zijn kleine prijzen op faculteitsniveau. En landelijke prijzen per studierichting, zoals de NVS-prijs voor sociologen, de Isaac Roet-prijs voor economen en de Theodore Roosevelt Award voor Amerikanisten. Het Parool heeft in 1991 samen met de Universiteit van Amsterdam een journalistieke scriptieprijs in het leven geroepen. En ook uit het bedrijfsleven komen er steeds meer initiatieven.

NOMINEREN

Unilever reikt al veertig jaar, zo lang als het Unilever Research Laboratorium in Vlaardingen bestaat, prijzen uit aan studenten die zijn opgevallen door bijzondere studieprestaties en zelfstandigheid in onderzoek. Elk jaar mogen tien universiteiten een student nomineren voor wat vroeger de Chemieprijs werd genoemd, maar een paar jaar geleden is omgedoopt in de Unilever Research Prijs. De Rijksuniversiteit Limburg en de Erasmus Universiteit vallen buiten de boot, omdat ze niet echt in voor Unilever relevante richtingen bezig zijn. De tien winnaars krijgen allen 5.000 gulden

“Zo'n prijs is natuurlijk heel leuk”, zegt de Amsterdamse studente Fania Doekhie (23), “maar ik had het nog leuker gevonden als Unilever had gezegd: we komen met een kant en klare promotieplek voor je.” Doekhie, die een paar maanden geleden is afgestudeerd in de medische biologie, wacht tot ze kan beginnen met haar promotie-onderzoek bij de vakgroep gastro-entrologie aan de VU, waar ze ook stage heeft gelopen. De 5.000 gulden komt goed van pas om de overbruggingsperiode door te komen. Doekhie kreeg haar prijs omdat ze binnen vijf jaar is afgestudeerd met 32 extra studiepunten. “Ik heb drie stages gelopen, terwijl twee stages bij medische biologie normaal is. Na gastro-entrologie ben ik naar de vakgroep pathologie gegaan, ook hier aan de VU. Mijn derde stage was in San Francisco, bij een onderzoeksinstituut waar onder andere veteranen met het Golfoorlogssyndroom worden behandeld.”

Unilever hoopt met de Research Prijzen het industriële onderzoek aan de universiteiten te bevorderen. Hoofd in- en externe betrekkingen Job van der Meer: “Wij beseffen ontzettend goed dat we de universiteiten nodig hebben voor de wetenschappelijke basis van ons personeel en voor het onderzoek dat ze verrichten.”

Omgekeerd hebben universiteiten belang bij de industrie. Prof.dr. Tettero, hoogleraar Marktbeleid en Marktonderzoek aan de economische faculteit van de Universiteit van Amsterdam: “Soms dreigen we in de wetenschap de praktijk te veel uit het oog te verliezen. Een scriptieprijs kan een goede stimulans zijn voor studenten om aan het eind van de rit eens echt te laten zien wat ze kunnen. Dat ze daarbij een vertaalslag moeten maken naar wat bedrijven willen, vind ik heel leerzaam.”

Tettero maakte vanaf het begin deel uit van de jury van de Randstad Scriptieprijs. Wat vindt hij van de kwaliteit van de inzendingen? “Soms blijft het te veel bij overschrijven van bestaande literatuur. Toch verbaas ik me elk jaar over de creatieve en doorwrochte gedachten die je tegenkomt. Je hoort vaak dat het bergafwaarts gaat met ons onderwijs en dat er geen kwaliteit meer van de universiteiten komt. Ik ben het daar absoluut niet mee eens.”

POLEN EN JODEN

De jury van de Klaas van der Veen-prijs heeft al evenmin te klagen over de kwaliteit. Onlangs werd de prijs voor antropologisch veldwerk voor het eerst uitgereikt. Aan Rosa Lehmann, die in haar scriptie de relatie onderzocht tussen Polen en joden in het stadje Jasliska. Beginnend in 1341, het jaar waarin de regio rond Jasliska geïncorporeerd werd in de Poolse staat, beschrijft zij hoe Polen en joden op lokaal niveau met elkaar omgingen. Hoe werd voor de Tweede Wereldoorlog door de lokale bevolking tegen de joden aangekeken? Hoe werkt dit door in de attitude van de huidige bevolking tegenover joden? En natuurlijk: wat is de invloed geweest van de holocaust, die het leven kostte aan drie miljoen Poolse joden en waardoor ook het joodse deel van Jasliska in één klap werd weggevaagd. “Een juweel van een scriptie over een belangwekkend onderwerp”, aldus jurylid dr. Streefkerk. De winnares is inmiddels vertrokken naar Polen om verder te gaan met haar onderzoek.

Arjan Mank won in 1991 de Unilever Research-prijs. Heeft dat geholpen bij sollicitaties? Mank: “Zeker niet, want ik heb er in mijn sollicitatiebrieven niet eens melding van gemaakt.” Heeft hij erover gedacht om bij Unilever te solliciteren? “Sterker nog, ik heb er gesolliciteerd. Maar ik ben nogal dwars. En bij Unilever moest ik een lijst invullen met vragen als: wat vindt u het belangrijkste in de wereld? Ik schreef dat ik daar echt geen zinnig antwoord op kon geven. Dus kreeg ik een aardig briefje terug dat ze me niet konden gebruiken. Sommige mensen gebruikten het prijzengeld om stage te lopen, achteraf was dat misschien wel verstandig geweest. Ik heb er een stereo-installatie van gekocht.” Inmiddels is hij gepromoveerd en toch nog aardig terechtgekomen: hij werkt bij het Natlab van Philips, in Eindhoven. En Philips zelf? “Wij doen niet aan scriptieprijzen”, deelt een woordvoerder mee.