Een kruitvat van stemmen

Buren, zondag 16 februari, Radio 4, 18.00u.

Buren. Alleen de titel zegt al genoeg: buren zijn in de benauwde Amsterdamse etagewoningen eerder vijanden dan vrienden. Herman Heijermans noemt zijn toneelstuk Buren uit 1903 een blijspel. Dat is natuurlijk every inch ironisch bedoeld, want de wederzijdse pesterijen en de terreur door middel van slaan met deuren, een galmend harmonium, bellen die klinken als trompetsignalen kunnen het begin zijn van grote burentragedies.

Het woord 'blijspel' duidt dan ook eerder op het hoge gehalte aan hilariteit, dat het uit zeventien tonelen opgebouwde theaterstuk heeft. Nu is er een hoorspel van gemaakt, bewerkt en geregisseerd door Gusta Teengs Gerritsen. Tijdens het beluisteren van het hoorspel had ik Heijermans' tekst op schoot, en ik was niet altijd even overtuigd van de coupures, de moderniseringen en de stijlbreuken. Vaak vond ik de oorspronkelijke taal van Heijermans krachtiger en dramatischer.

Dat neemt niet weg dat Buren als hoorspel voldoende aantrekkelijks biedt om naar te luisteren. De regie heeft voor zeer uitgesproken stemmen gekozen, zoals Elsje de Wijn in de rol van de kijvende, snerpende Johanna. De huisbaas, de man die alle burenruzie moet sussesn, wordt gespeeld met de stem van de buitenlandse acteur Djahid Ölmez. Dat levert verrassende momenten op, want hij treedt op als een soort vredesapostel. Hier draaien de zaken zich om: het is de buitenlander die de Nederlander van hun onderlinge haat moet bevrijden.

Schrijft Heijermans in een gekunsteld dialect van plat Nederlands, de regisseur heeft verschillende Nederlandse acteurs en Nederlandsspekende buitenlandse acteurs samengevoegd. Het is bont mengelmoes, een explosief kruitvat van stemmen dat hier opklinkt.