Adelmund zoekt weer de polarisatie

De PvdA heeft gisteren Karin Adelmund gekozen als nieuwe voorzitter. 'Je best doen en loyaal zijn', is haar niet genoeg. “Ik wil de mensen uitdagen.”

DEN HAAG, 15 FEBR. Zie Adelmund en je ziet een knokker. Zoals ze spreekt: regelmatig balt ze de vuisten; bijna gedachteloos stroopt ze de mouwen van haar jasje op. En het tempo is steeds hoog: de woorden knallen eruit.

“De PvdA moet de komende tijd heel strak op zijn poten staan”, zo zei Tweede-Kamerlid K.Y.I.J. (Karin) Adelmund (47) eerder deze week tegen partijgenoten in Leiden: een goed programma maken, een sterke kandidatenlijst opstellen en een geoliede campagne opzetten is haar eerste taak. Ze is de chief whip, die voor de PvdA de weg naar twee verkiezingen, voor de Tweede Kamer en gemeenteraden, moet plaveien. Daarvoor wil ze mensen 'bij elkaar brengen', maar niet op een softe manier. Ze neemt zich voor 'scherp en provocerend' te opereren: “Ik wil mensen uitdagen. Ik hou niet van de-lieve-vrede, van het toedekken van zaken”, kondigt ze aan.

De nieuwe voorzitter van de Partij van de Arbeid is een arbeiderskind. Ze groeide in Rotterdam op in het Oude Noorden in wat nu een 'kansarm' gezin zou heten. Was al heel vroeg verantwoordelijk in een gezin met alleen een moeder en zou pas later via zelfstudie carrière maken. Ze herinnert er nog vaak aan, lijkt ook energie te putten uit haar afkomst: knokken is de levenshouding, sociale rechtvaardigheid overheerst in het denken. “De PvdA zal sociaal zijn of niet zijn”, is haar credo. Ze weet ook zeker: “Hierop en nergens anders op worden wij door de kiezer afgerekend.”

Ze was lang actief in de FNV (voorzitter Vrouwenbond, lid federatiebestuur, vice-voorzitter) en ging publiekelijk voor in de strijd tegen 'de sociale afbraak'. Ze leidde in 1991 de grootste vakbondsdemonstratie uit de geschiedenis, die tegen aantasting van de WAO, en zou later als Tweede-Kamerlid ingrepen in diezelfde WAO - tot tranen toe bewogen - accepteren. Om er later - met alweer veel knokken - de scherpe kantjes weer van af te halen.

Ze wordt regelmatig niet begrepen. Niet door haar vakbondscollega's die haar overstap naar de politiek destijds verdacht vonden. Die maakten grappen: “zo van: wie gaat er nou met een aidspatiënt trouwen”, zei ze later. Niet begrepen werd ze ook door delen van de PvdA, die haar keuze om voorzitter én Kamerlid te willen zijn on-emancipatoir en ondemocratisch vonden. Daarentegen werd ze heel goed herkend door de kiezer: 60.125 PvdA-kiezers gaven haar mei 1994 een voorkeurstem. “Ik laat die mensen niet in de steek”, verklaart ze haar aanblijven als parlementariër.

Noem het verantwoordelijkheid: een sleutelwoord in haar vocabulaire. Zo wil ze ook de PvdA gaan leiden. 'Je best doen en loyaal zijn', is haar niet genoeg. “Dat vind ik te passief en te vriendelijk. Ik ben voor verantwoordelijkheid nemen en tolerant zijn, dat is een actieve houding. De PvdA moet weer op een goede manier gaan polariseren: ik wil mensen zo uit hun vaste posities halen.”

In de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, waar ze als vice-voorzitter de vergaderingen leidde, hebben ze al enige ervaring met haar werkwijze. Fractielid R. Oudkerk: “Doordat ze een manier van provoceren toepast, zie je dat mensen naar elkaar luisteren en ook op elkaar gaan reageren. Ze zorgt voor stevige botsingen, maar weet het ook zo te laten lopen dat er heldere conclusies komen. Dat is knap.”

Adelmund geldt als een sterke persoonlijkheid. “Ze heeft een enorme power. Als ze ergens binnenkomt, is ze er ook meteen. Mensen van haar statuur lopen er in de vakbeweging maar weinig rond”, aldus C. van der Knaap, coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid van het CNV. “Ik stond in het begin versteld van haar: ze zat de fractie voor met zo'n vanzelfsprekendheid dat je vergat dat ze er nog maar pas was”, herinnert de senior van de PvdA-fractie J. van Nieuwenhoven zich.

Dingen gaan niet vanzelf anders: daar moet je voor knokken; dus is er in het leven van Adelmund altijd strijd. Bij de FNV ageerde zich tegen het mannendenken: “Het zat daar echt nog vast, het idee dat je alleen voor werk van mannen op moest komen. Ik zei: niet alleen de vrouw van de arts werkt; ook de vrouw van de bouwvakker heeft tegenwoordig een baan en als je het niet gelooft, moet je eens buiten gaan kijken.” Haar vroegere collega van het Vrouwensecretariaat bij de FNV, de latere staatssecretaris van Sociale Zaken, E. ter Veld: “Ze heeft een lijn en is onvermoeibaar om die vol te houden.”

In de Kamer botste Adelmund met de naar binnen gerichte cultuur. Defensief en weinig inspirerend vond ze het parlementaire werk aanvankelijk. Mensen die hun kaarten dicht tegen de borst hielden en spelletjes speelden, ze gruwde ervan. “De politiek kweekt lafaards”, liet ze zich zelfs ontvallen. “Ik merkte dat ze het heerlijk vond als er vakbondsjongens langs kwamen of werkgevers. Dan zag je haar opveren: ik ben weer onder maten”, maakte CNV'er Van der Knaap mee. Nog altijd is de distantie met het politieke bedrijf er: “Ik ben iemand die eerder depressief wordt van Den Haag dan van de partij”, zegt ze van zichzelf. Onder collega-Kamerleden heeft ze veel krediet. Ze geldt als 'open' en 'direct' en iemand die 'haar zaken kent'. “Een prima meid”, zegt fractievoorzitter P. Rosenmöller van GroenLinks, die een vakbondsverleden met Adelmund deelt. “Het is een goeie onderhandelaarster”, vindt CDA'er J.P. Biesheuvel. “Ze is heel creatief, maar je vraagt je wel af: hoe komt het allemaal tot een eind.” Biesheuvel en Adelmund onderhandelden vorig jaar over aanpassingen van de WAO, waarin het CDA als oppositiepartij verder wilde gaan dan regeringspartij PvdA. “Ze heeft, denk ik, meer gewild dan ze heeft binnengehaald. Ze leek opgelucht toen de herkeuringen erdoor waren. Maar ik denk absoluut dat ze verder had willen gaan”, aldus Biesheuvel. Volgens partijgenote Ter Veld heeft Adelmund “maximaal gebruik gemaakt van de ruimte die er was”.

Adelmund opereert in haar werk sterk instrumenteel: ze is niet het type van small talk; overleg in het café of rondhangen met andere politici in de Haagse journalistensociëteit Nieuwspoort. Ze is resultaatgericht: 'werk, werk, werk' lijkt haar leven te beheersen. “ Ze kon heel goed praten over niet-werken, maar ik heb nooit gemerkt dat ze het op zichzelf toepaste”, aldus haar vroegere vakbondscollega Van der Knaap. Ter Veld: “Als je zoveel in je leven tegelijk wilt, moet je efficiënt werken.”