Souldiva's ladiesmen; R&B, de nieuwe slijpsoul in Nederland

Zoetgevooisd en godsvruchtig is de r&b, een muzieksoort die in Nederland net zo goed gemaakt wordt als in Amerika. Daar is de 'arrenbie' inmiddels populairder dan de hiphop. Hier oefenen Surinaamse, Antilliaanse en Marokkaanse jongeren uit Culemborg, Almere en Lelystad close harmony en synchrone danspassen. “Vakkundigheid is een voorwaarde voor r&b.”

De cd No Sweat is uitgebracht door de SPN (UNS 97/01). Dignity en Joshua zijn te zien: 21/2 Locomotion, Steenwijk; 27/2 Café Klaas Pruim, Roden; 7/3 De Swing, Apeldoorn; 14/3 Asta, Den Haag; 28/3 De Pul, Uden. Voices In Motion en Corey treden op: 28/2 Dancing 't Grifke, Schijndel; 21/3 Carco, Spijkernisse; 22/3 't Krasgebouw, Assen; 29/3 De Roode Leeuw, Zuid-Scharwoude; 31/3 Geelen, Haelen.

De fotografen zijn wanhopig, de meisjes onverbiddelijk. Ze moeten eerst 'in de make-up', dan mogen er plaatjes gemaakt. Het is half twee 's nachts, en in de kleedkamers van de Amsterdamse discotheek Escape wordt nog hartstochtelijk gepoetst en gesmeerd, ontkroesd en geföhnd, gevijld, geverfd, gekruld en gepoederd. Een visagiste prikt een vinger in het gezicht van zangeres Corey en vraagt bezorgd: “Wat heb je daar?” “Dat zijn mijn wallen”, antwoordt Corey.

Tien groepen treden hier vanavond op voor de lancering van hun cd No Sweat. No Sweat is een verzameling nummers van onbekend talent uit de Nederlandse r&b-scene. Dankzij deze cd wordt het publiek geattendeerd op het ondergrondse bestaan van deze in Nederland nog tamelijk onbekende stroming: de zoetgevooisde, goed gesoigneerde, godvruchtige r&b - oftewel de 'moderne slijpsoul'. De cd is uitgebracht door de Stichting Popmuziek Nederland als eerste deel van de serie 'Unsigned', voor groepen zonder platencontract.

Zoete parfum wolkt de zaal in als de meisjesgroepen Dignity en Solid het podium van de Escape op komen. Zanger Joshua is gepoederd tot op zijn borstkas, de jongens van Chosen 4 Soul laten de blouses onder hun scherpgesneden kostuums diep openvallen. Een verzorgd uiterlijk en een glitter-show zijn onmisbaar bij deze uit Amerika overgewaaide stroming. Zo tekent het de artiesten op No Sweat dat ze zich, al hebben ze nog geen platencontract, wel allemaal verzekerd weten van kledingsponsors; first things first.

Toch is de r&b geen opleving van de rauw en bluesy spelende gitaristen, in de traditie van Cuby & The Blizzards, Muddy Waters of BB King. De huidige 'r&b' staat los van de oude term, die een afkorting was van 'rhythm & blues'. R&b wordt nu uitgesproken als 'arrenbie' en heeft met haar geschoolde close harmony-vocalen, elektronische begeleiding en heupwiegende ritmes weinig meer te maken met de muziek die ooit de inspiratiebron was voor het ruige geluid van de Rolling Stones.

De 'nieuwe' r&b is een jaar of zeven geleden in Amerika ontstaan als echo van verleidelijke zangers als Marvin Gaye en Luther Vandross - die op hun beurt de oorspronkelijke 'rhythm & blues' al tot zachtaardigere 'soul' hadden omgevormd.

Het Nederlandse publiek leek vooralsnog nauwelijks geïnteresseerd in de eigentijdse r&b. Daarom is het des te verrassender dat zich hier de afgelopen jaren zo'n groot reservoir aan talent heeft ontwikkeld dat daaruit No Sweat kon worden samengesteld. Tientallen Surinaamse, Antilliaanse en Marokkaanse jongeren moeten zich de afgelopen jaren met zang- en danslessen hebben voorbereid op een gooi naar het sterrendom. En hun eerste pogingen, zoals te horen op No Sweat, zijn opzienbarend. Nummers als Dignity's 'Talk To Me', Joshua's 'Till Da Early Morn', Eszteca's 'Get Of My Back' en Voices In Motions 'Move Around' klinken, wat betreft compositie, zang en produktie zo verfijnd en gestroomlijnd als de beste Amerikaanse voorbeelden.

In Amerika is r&b inmiddels een van de populairste stromingen. De softe muziek van groepen als Jodeci en Babyface, en zangeressen als Toni Braxton en Mary J. Blige, verdringt de ruwe hiphop van zijn plaats in de hitparades. Dat het publiek in de Verenigde Staten massaal is gevallen voor deze muzieksoort is waarschijnlijk een reactie op hiphop, de tot voor kort toonaangevende 'zwarte' dansmuziek. In tegenstelling tot de van schietpartijen en ontrouwe bitches vergeven raps die een overdreven versie van de realiteit laten zien, toont de meeste r&b ons een sprookjeswereld waar meisjes nog suikerpopjes zijn die de hele nacht verwend moeten worden. R&b komt niet van de 'straat', maar uit de studio. In die kunstmatige omgeving kunnen glamour en glitter, synchrone danspassen à la The Temptations, parelende lachjes en hemelse harmonieën zorgvuldig worden gecultiveerd.

Lolly's

De kloof tussen die ideale wereld en de werkelijkheid kan niet pregnanter duidelijk worden dan tijdens een ontmoeting met de artiesten zelf. In de betonnen catacomben van de Escape, waar graffiti geen stukje muur onbedekt laat, wordt zenuwachtig rondgehold. De zangeressen van Dignity staan kijvend in de meisjeskleedkamer jongens buiten de deur te houden. Iedereen zuigt op lolly's. Maar als Dignity's Edsilia, Karima, Gracia en Susan het podium op komen is er geen twijfel meer mogelijk: ze zijn getransformeerd van schoolmeisjes tot souldiva's.

In identieke witte pluizige jasjes en zwarte broeken brengen ze twee nummers waarin hun zangstemmen kunnen schitteren. Om de beurt zingen de vier de coupletten van het langzame 'Hold Me' en het up-tempo 'Talk To Me'. Hun stemmen hebben ieder een andere kleur, ze ondersteunen elkaar met lang aangehouden noten en tegendraadse koortjes, en aan het eind van de nummers wordt er ontspannen maar trefzeker geïmproviseerd.

De meeste groepen die hier vanavond te zien zijn hebben nog niet meer dan een kwartiertje repertoire. Dankzij de No Sweat-tournee die de SPN in combinatie met de cd georganiseerd heeft, kunnen de artiesten nu gezamenlijk het land door om podiumervaring op te doen. Maar de dagelijkse realiteit is nog ver verwijderd van het volwaardige popmuzikant-bestaan. Overdag moet er parket gelegd, voor secretaresse gespeeld, gestudeerd aan de MEAO, telefonisch geënqueteerd of eten rondgebracht.

Nederlandse r&b-artiesten wonen niet in de Amsterdamse Bijlmer, zoals het gros van de vaderlandse rappers. R&b blijkt juist verrassend goed te gedijen in de nieuwbouwwijken van Lelystad, Almere en Culemborg. Zangeres Corey (22) woont wel in Amsterdam. Net als veel van de andere r&b-zangers huist ze nog bij haar ouders en schrijft ze de liedjes op haar meisjeskamer. Corey van den Nes is al een aantal jaar bezig als solo-artiest, maar ze is sceptisch geworden over de ontvangst van r&b in Nederland. Platenmaatschappijen zullen er niet zo snel aan beginnen de afzonderlijke groepen van No Sweat een contract aan te bieden, denkt ze.

“Ik zing ook vaak demo's in voor platenmaatschappijen, en altijd is het commentaar dat het te 'zwart' klinkt, te veel 'soul' heeft. Alles moet kort en simpel worden gezongen. 'Anders zullen de mensen het niet begrijpen', denkt zo'n maatschappij”, zegt Corey. Toch weet Corey zeker dat ze uiteindelijk succes zal krijgen. Ze is door haar Jamaicaanse moeder en Nederlandse vader opgevoed met het idee van huisje-boompje-beestje, zegt ze, maar op de Hotelschool werd ze niet gelukkig. Daarna is ze gaan oefenen in gospelkoren, op zangles en in New York, waar ze deelnam aan de legendarische open bak-avonden in The Apollo, in Harlem.

Corey regelt zelf haar zaken, van de contacten met kledingsponsors tot het regelen van optredens. Ze kan voor optredens kleding lenen bij verschillende winkels in Amsterdam; sportief of vrouwelijk, al naar gelang haar stemming. Een manicure-zaak op de Albert Cuyp-markt zorgt zelfs voor gesponsorde kunstnagels. Corey toont een stel klauwen waar een roofvogel jaloers op zou zijn.

“Mannen reageren op mij zoals meisjes reageren op LL Cool J of R. Kelly”, zegt ze. “Wie heeft er nou in hemelsnaam van Corey gehoord? En toch verdringen allerlei jongens zich voor het podium en staan ze soms in de rij bij de kleedkamer. Vooral mijn nummer 'Tell Me Are You Lonely', over het vullen van leegtes, krijgt veel bijval. Ze denken dan dat het over seks gaat, terwijl ik het eigenlijk ook over geestelijke eenzaamheid heb.”

De vier zangers van Voices In Motion hebben dezelfde ervaringen met meisjes. De groep zingt in ouderwetse doo wop-stijl, en doet dat even makkelijk a capella als met instrumentale begeleiding. “Vooral het warme, zware geluid van onze bas Donovan heeft succes bij de vrouwen”, zegt Mike Gielen (27), zelf tenor, grootmoedig. Hier, in de woonkamer van groepslid Elton de Kom (21) in de muziekwijk in Almere, tussen het leren bankstel en de glazen tafel, oefenen de zangers van Voices In Motion hun danspassen en harmonieën. Met zijn vieren krijgen ze regelmatig les in close harmony, want anders dan bij veel andere muzieksoorten, waar het vaak gaat om de pure 'expressie', is vakkundigheid een voorwaarde voor r&b.

“Bij house of andere popmuzieksoorten moeten de woorden aan het eind worden afgekapt. Maar als je r&b zingt is het juist de bedoeling om ze helemaal àf te maken, er als het even kan er nog een stukje aan vast te knopen. Waarom zou je makkelijk zingen als het ook moeilijk kan?” zegt Mike.

Cruise Control

Al komen de r&b-zangersuit het hele land, het hart van de beweging ligt toch in Amsterdam. In een steegje tussen de Wallen is hier de Cruise Control-studio gevestigd, waar iedere Nederlandse r&b-artiest vroeg of laat zijn opwachting maakt. De produktie van alle nummers op No Sweat heeft hier plaatsgehad, en ook de meeste teksten en melodieën van deze cd werden geschreven door het team van Rutger Kroese (31), Mitchell Kroon (22) en Clarence York (23).

Rutger Kroese heeft de studio een jaar of zes geleden opgezet. Kroese had ervaring opgedaan als remixer van singles van Amerikaanse r&b- en rap-artiesten als Heavy D. en Boys II Men, voordat hij als producer ging werken. Ondanks de house-mode heeft Kroese zich altijd bij rap en r&b gehouden, en zijn studio geldt nu als het Mekka. Zelfs buitenlandse artiesten, zoals de Amerikaanse rapgroep The Fugees, komen hier opnemen wanneer ze in het land zijn.

Op een dinsdagavond zit Joshua, de artiestennaam van Siegfried Peroti (22), in het kantoor van Cruise Control en eet een boterham. Joshua woont in Almere maar hij komt hier iedere avond direct na zijn werk; om zelf op te nemen, achtergrondzang te doen voor anderen of een beetje rond te hangen. Volgens Joshua hoeft hij geen zangles te nemen, hij zingt goed genoeg. “Ik zing al mijn hele leven. Ik ben begonnen in de kerk, de Maranatha-kerk in Amsterdam. Dat was een echte gospelkerk - heel spiritueel. Ik ging er naar toe tot ik een jaar of twaalf was.”

Ook Corey en de leden van Chosen 4 Soul leerden hun eerste (gospel-)liederen tijdens de dienst. Zo hebben veel van de hedendaagse Nederlandse r&b-zangers en zangeressen dezelfde achtergrond als de Amerikaanse soulzangers uit de jaren vijftig en zestig, die ook in de kerk oefenden. Joshua vertelt dat de artiesten voorafgaand aan een optreden altijd samen bidden, om God een gelukkige afloop te vragen.

Tíjdens de optredens speelt God geen rol. Joshua is een echte 'ladiesman'. “Het woord dat ik het meest gebruik is 'love'. Als ik op het podium sta ben ik een beest. In het dagelijks leven niet hoor, ik heb gewoon een vriendin.” Zoals Joshua bij zijn optreden in de Escape liet zien is het 'beest' vooral zwoel. Met brede schouders loopt hij over het podium, de vrouwen op de eerste rij diep aankijkend, terwijl hij 'Till Da Early Morn' zingt. Op bronstige toon spreekt Joshua een meisje toe: If it's love that you seek/ You may find ecstasy.. and we'll be/ Chilling till da early morn'/ Gonna freak you up and down, merry go round 'n' round/Yeahh.

Geldzorgen

Tussen de groepen die dankzij No Sweat aan de oppervlakte zijn gekomen, zit één uitschieter. De vier dames van Dignity hebben uitstraling, prachtige stemmen en met het van ingehouden spanning bijna uiteen knappende 'Talk To Me' binnenkort waarschijnlijk hun eerste hit. Maar van alle No Sweat-artiesten zijn juist zij het meest vertwijfeld. Geldzorgen, imago-problemen, een rottig baantje, zich niet begrepen voelen; als drie Assepoesters zitten de soul-diva's Gracia Gorré (22), Edsilia Rombley (18) en Karima Lemghari (22) op de bank van Edsilia's nog kale appartement in Amsterdam-Noord en eten donuts en huzarensalade. Het vierde lid, Susan Haps (20) uit Rotterdam, had geen geld voor de trein.

Karima staat 's ochtens om kwart over vijf op om vanaf haar huis in Lelystad op tijd op haar werk in Amsterdam te komen. 's Avonds regelt ze optredens en moeten de zangeressen samen repeteren. De vier leiden een 'dubbelbestaan', zegt Karima moedeloos. En dan hebben ze nog niet eens tijd en geld voor zanglessen. Zelfs het feit dat die dag hun single 'Talk To Me' is uitgekomen, de eerste van de No Sweat-cd, stemt de vier niet hoopvoller. Ze bekijken nog eens de bijbehorende clip en maken zich boos over het imago dat ze opgedrongen kregen. Die gouden kettingen bijvoorbeeld: “Wij hoeven geen goud, geld en fame. We willen gewoon ons zèlf zijn”, zegt Gracia. “Als je goed naar onze teksten luistert, dan hóór je dat ook.”

Karima: “Wij willen overkomen als vier sterke vrouwen die weten wat ze willen. We vinden veel nummers over de liefde heel cliché. Ze gaan altijd over 'dat je hem zo mist'. Ik denk dat je dat niet moet zingen, daar voelen meisje zich helemaal niet meer door aangesproken. Ik tenminste niet.” In hun single 'Talk To Me' vragen de vrouwen hun geliefdes ze volwassen te behandelen: 'Práát tegen me', zingen ze, 'zeg me wat er aan de hand is. Het maakt niet uit als je slecht nieuws hebt. Als je mijn tijd maar niet verdoet'.

Edsilia wijst naar hun kapsels op het tv-scherm. “Kijk, we kregen allemaal ingeweven nephaar. Dat moest ons zeker vrouwelijker maken.” “Terwijl we speciaal ons haar zo mooi geknipt hadden”, moppert Karima.