IJburg of brilduiker

Op 19 maart zal in Amsterdam een kleine veldslag plaats vinden tussen cultuur en natuur. Op die datum kunnen Amsterdammers zich in een referendum uitspreken over de aanleg van de nieuwe woonwijk IJburg in het IJmeer.

Omdat de volkslegers die elkaar straks te lijf moeten nu nog een lamlendige, ongeïnspireerde indruk maken, gaan aan beide kanten de generaals rond met krachtige, opruiende taal. De cultuur beweert dat het niet alleen gaat om die 18.000 hoogstnoodzakelijke woningen, maar dat de toekomst van de hele stad op het spel staat. Misschien een tikje te gechargeerd, maar dat is toegestaan als de hersens moeten worden gespoeld.

De feitelijke wapens van de cultuur zijn vooral de bestrijding van het teruglopend aantal inwoners van Amsterdam met als gevolg een wegtrekkende koopkracht, en uiteraard verlichting van het woonprobleem. 116.000 mensen zijn op zoek naar een huis, van wie 37.000 langer dan twee jaar. Natuurlijk wordt er ook geschermd met de impuls die een dergelijke grootscheepse uitbreiding betekent voor de economie van de gehele stad, voor de werkgelegenheid, enzovoort.

Het is de bedoeling dat IJburg op zes kunstmatige eilanden wordt gebouwd en straks 45.000 mensen zal herbergen op 18 minuten met de tram van het Centraal Station. Naast een compact gebouwd woonoord met veel water in de vorm van grachten en havens, belooft IJburg ook een recreatief eldorado te worden met aan de randen nieuwe natuurgebieden en een strand waar je ook met de tram kan komen. Al deze zaligheden gooit de cultuur in de strijd.

Daarentegen is het feitelijke wapen van de natuur er altijd maar één, maar dat is dan ook heel krachtig: de natuur zelf. Weliswaar gaat het slechts om zes procent van het IJmeer dat aan het stadje IJburg wordt opgeofferd, maar daarmee gaat ook een deel van het leefgebied voor watervogels teloor. Het schijnt dat de futen en meerkoeten zich niet erg zullen storen aan een amputatie van hun natuurlijke behuizing. Daarentegen vermoeden de deskundigen dat de brilduiker het moeilijk zal krijgen en dat deze schuwe vogel elders aan een vervangende verblijfplaats zal moeten worden geholpen.

Wie van de twee staat er het sterkst voor?

Omdat de legers in hun lethargie verzonken blijven is op dit moment een peiling van de krachten niet eenvoudig. De natuur heeft het voordeel er al te zijn. Iets waardevols afbreken, ook al is het maar zes procent van het kostbare geheel, is altijd een beetje vandalistisch. Tenzij je het afbreekt om er iets nog veel kostbaarders en waardevollers voor in de plaats te zetten. En dat moet IJburg natuurlijk worden, een architectonisch, stedenbouwkundig en landschappelijk voorbeeldig eilandenrijkje. Alleen daarmee kan de natuur door de cultuur worden verslagen.

In de weken die ons van 19 maart scheiden, moet de staf van het IJburg-leger alles op alles zetten om aan te tonen dat de cultuur haar mannetje staat. Tot nu toe is de motivatie bijna uitsluitend in woorden gegeven. Maar in deze visuele tijd krijg je daarmee geen hond meer op de been, laat staan een krachtig gemotiveerde strijdmacht. Alleen beelden, getekende plannen en modellen kunnen in dit stadium overtuigen dat IJburg een wonder wordt van ontwerpkunst. Zet de cultuur zélf, dat wil zeggen de architectuur en stedenbouw, vooraan in het strijdperk. Als deze wapens inderdaad voorbeeldig zijn ontworpen, dan zal elk weldenkende referendumganger de schuwe brilduiker graag voor IJburg willen inruilen.