Zombies in een onmenselijke virtuele wereld

Voorstelling: Leed der gevoellozen: De Epiloog. Door Els Inc./Arie de Mol. Regie: Arie de Mol; spel: Heidi Arts, Kees Scholten, Luc van Esch, José Kuijpers, e.a. Gezien: 12/2 Veem Theater Amsterdam. Aldaar t/m 23/2. Reserveren: (020) 626 01 12

In 1994 begon het theatercollectief Els Inc. aan Leed der gevoellozen, een drieluik over de uitholling van onze samenleving. In de verschillende delen - steeds luchtig verpakt maar met een waarschuwende ondertoon - signaleerden de spelers achtereenvolgens het verlies van emotionele, morele en spirituele waarden. In De Epiloog die nu aan de beurt is maken ze de stap naar science fiction en tonen ze een wereld waarin de mensen na de verwoesting van het milieu noodgedwongen afstand hebben moeten doen van het leven op aarde.

Dit toegevoegde deel, gebaseerd op Nachtasiel en Kinderen van de zon van Maxim Gorki, De blinden van Maurice Maeterlinck en documentair materiaal, speelt zich af in een virtuele omgeving in de nabije toekomst. Acht personages houden zich op in een wachtkamer waar ze zich moeten voorbereiden op wat waarschijnlijk het naderende einde is. Ze brengen hun tijd daar door als mechanisch handelende zombies die geheel afhankelijk zijn van allerlei apparatuur aan een rekje naast hun stoel.

Ze leven volgens een vast stramien: een digitaal signaal geeft aan wanneer het tijd is voor een paar minuten lichaamsbeweging of voor een voedingstablet dat in een blikje uit de lucht valt. Ze kunnen extra frisse lucht opsnuiven met een zuurstofmasker en als de hitte van de aarde ze te veel wordt gaan ze even in de koelcel. Maar van essentieel belang is vooral de koptelefoon waarmee ze 'ervaringen' kunnen simuleren en hun danig gekortwiekte gevoelsleven moeten sussen.

Met de koptelefoon op ervaren ze zintuiglijke prikkels uit de wereld van vroeger. De een 'bezoekt' op die manier een bloementuin, de volgende heeft 'zin in kleuren' en de derde maakt een trip 'in het fysiek van planten'. Een ander liefhebben kan alleen nog via deze simulator want op elkaar aanraken rust een zwaar taboe.

Als de techniek het plotseling laat afweten grijpen ze in paniek naar de stresspillen. Niet langer slagen ze erin hun (erotische) gevoelens voor elkaar te onderdrukken. In afwachting van het onbekende grote Niets betasten ze elkaars lichaam en geven ze eindelijk toe aan de verlangens die ze zo angstvallig hadden weggestopt.

Dat einde is wel erg wee, maar ook de rest van de voorstelling stelt teleur. De getoonde situatie is tot op zekere hoogte spannend en aanvankelijk ook wel grappig omdat het zo curieus is. Toch wordt ook deze virtual reality op den duur gewoon en vallen de scènes naar het lijkt in herhaling. De acteurs die als junks aan hun apparatuur verslaafd zijn spelen met een lichte onderkoelde toon, maar de statische mise-en-scène werkt niet in hun voordeel. Uiteindelijk is deze Epiloog vooral een optelsom van cliché's over een onmenselijke wereld in een science fiction-toekomst.

    • Noor Hellmann