Multiculturele studies

Het moest natuurlijk een keer gebeuren en het moest natuurlijk gebeuren in Amerika, waar de gekkigheid al zoveel verder is voortgeschreden dan bij ons. Wij hebben hier ook mensen die over literatuur alleen maar weten te zeggen dat het tekst is, wat juist is, maar ons niet veel verder brengt.

Wij kennen of kenden hier het onderzoeksprogramma 'De erosie, decentrering en transformatie van de Westerse canon' en dat nog wel in een theologische faculteit, zij het die van Amsterdam. Er zijn ook bij ons mensen die vinden dat het beter is om over vrouwelijke dan over mannelijke auteurs te schrijven, omdat je daarmee bijdraagt tot de vrouwenstudies. Sinds kort hebben wij trouwens in Leiden een primeur: mannenstudies. Althans, zo werd het aangekondigd, maar het vak blijkt elders al te bestaan. Hoe kon het ook anders. Wij hebben kortom gekkigheid genoeg, maar in Amerika gaat het nog veel verder. Daar zijn de academische boekhandels voor de helft gevuld met afdelingen voor Cultural Studies, Intercultural Studies, Transcultural Studies, Metacultural Studies, Gender Studies, Intercultural Gender Studies, Transcultural Gender Studies, Women's Studies, Male Studies, Gay and Lesbian Studies, Black Studies, Afro-American Studies, Native American Studies en ga zo maar door. Daar is het eufemisme zo ver voortgeschreden dat je niet meer van iemand mag zeggen dat hij klein is, maar vertically challenged moet zeggen.

In Amerika is alles groter, dus ook de dwaasheid. Zo hebben sommige literatuurdocenten onlangs Shakespeare afgeschaft, omdat zij The Bold and the Beautiful interessanter vinden. Een professor in New York vertelt zijn studenten dat Afrikanen warme zonnemensen zijn en Europeanen wrede ijsmensen. Anderen betogen dat Athene zwart was. Zo is er nog veel meer nieuws onder de zon. Een van de aardigste verhalen stond vorig jaar in de (Engelse) Times onder de titel 'Yale University talks itself out of a $ 20 million donation'. Een oud-alumnus van Yale had zijn alma mater twintig miljoen dollar aangeboden om het onderwijs in de Westerse beschaving (geschiedenis, kunst, literatuur, filosofie) te versterken. De universiteit kon hier echter geen bestemming voor vinden, omdat enkele professoren er niets in zagen. Er worden aan Yale al meer dan genoeg colleges gegeven over het werk van dead white males, zo betoogden zij. Zij wilden daarom liever iets multicultureels. Er werd hierover vier jaar gedebatteerd, zonder dat men het eens kon worden. Daarna gaf Yale, dat overigens kampt met een tekort van twaalf miljoen dollar, het geld ten einde raad maar weer terug.

Het is slechts één voorbeeld uit de vele krankzinnigheden. Enkele jaren geleden werd op een conferentie van de Modern Language Association het onderwerp 'Desublimating the Male Sublime: Auto-erotics, Anal Erotics and Corporal Violence in Melville and William Burroughs' voorgesteld als thema voor een cursus literatuur, alsmede 'Jane Austen and the Masturbating Girl'. David Lodge had het niet kunnen verzinnen.

Het moest dus een keer gebeuren en het is dan ook gebeurd. Begin vorig jaar verscheen een speciale aflevering van het blad Social Text, dat beschouwd wordt als het leidende tijdschrift op het gebied van 'cultural studies'. Deze studies houden onder meer een kritiek op het ouderwetse, Westerse begrip van objectieve wetenschap in. Zo toont de archeologie weliswaar aan dat de Native Americans (vroeger zei je Indianen) afkomstig zijn uit Azië, maar een van hun mythes leert dat zij afkomstig zijn uit een onderaardse geestenwereld. De multiculturele opvatting is nu dat beide visies juist zijn, elk binnen haar eigen cultuur. Deze kritiek treft ook de 'zogenaamd objectieve' natuurwetenschap.

Aangezien de cultuurwetenschappers zelf zelden natuurwetenschap hebben gestudeerd, krijgen zij van de natuurwetenschappers nogal eens het verwijt dat zij niet weten waar zij het over hebben. Daarom zal de redactie wel blij zijn geweest met het artikel dat zij aangeboden kreeg door een theoretisch fysicus uit New York, Alan Sokal. Dit artikel heette 'Transgressing the Boundaries. Toward a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity'. Ik moet persoonlijk al giechelen als ik zo'n titel zie, maar dat komt waarschijnlijk doordat ik nog onvoldoende gevorderd ben op het gebied van de culturele studies en de interculturele tekstwetenschap.

De redacteuren van Social Text daarentegen zullen niet hebben gegiecheld, maar eerder voldaan hebben gelachen, want dit was voor hen een godsgeschenk. Hier kregen zij uit de pen van een echte fysicus een bevestiging van hun opvattingen. Althans dat dachten zij. Alan Sokal onthulde later dat zijn stuk een pastiche was. Het bestaat uit niet veel meer dan een serie taal- en denkfouten, stommiteiten en non-sequiturs, geformuleerd in politiek correct jargon. Zo schreef Sokal over de “zogenaamde wetenschappelijke methode”, “het monopolie van een seculiere priesterkaste over de produktie van kennis”, “de hegemonie van de Westerse manier van denken” en zelfs over de noodzaak van een “bevrijdingsnatuurkunde” en een “emanciperende wiskunde”. Bij die laatste twee voorbeelden denk je toch dat hij te ver is gegaan en vraag je je af hoe het mogelijk is dat een redactie dit leest zonder lont te ruiken. Maar kennelijk klinkt zulke wartaal hun vertrouwd in de oren. En het stuk was bovendien doorspekt met voor de redacteuren vleiende citaten van hen en hun vrienden. Het werd dan ook trots gepubliceerd.

Kunnen wij dit nu simpelweg afdoen als een zeer kras voorbeeld van domheid, incompetentie, kwade trouw en politieke vooringenomenheid of is er meer aan de hand? Paul Boghossian, hoogleraar in de filosofie aan de Universiteit van New York, stelt deze vraag aan de orde in het lange artikel dat hij in de Times Literary Supplement van 13 december aan deze zaak wijdde. Hij geeft hierin nog een aantal andere voorbeelden van de verwarring die onder het vaandel van het postmodernisme en de vlag van het multiculturalisme in de universiteiten is binnengeslopen. Maar hij wijst ook op de heftige reacties en protesten die de Sokal-affaire heeft opgeroepen, ook in linkse kringen. Misschien leidt deze affaire dus tot een herstel van kritische zin, gezond verstand en geloof in wetenschappelijke normen. Dat zou een mooi resultaat zijn van wat in ieder geval de geschiedenis zal ingaan als een goed getimede en zeer geslaagde grap.