Flyer; Gebakken sfeer als wegwijzer

De uitnodigingen voor house-party's, flyers, zijn uitgegroeid van frivole wegwerpfoldertjes tot verzamelobjecten, waarvoor soms veel geld wordt betaald.

Boeken over house-vormgeving:

Localizer 1.0, Uitg. Die Gestalten/Chromapark, DM 69,- Flyers, club, rave, partyart etc.

Highflyers, clubravepartyart, Booth-Clibborn Editions, 73,55 gulden

Martin Pesch: Techno Style, Uitg. Olms Zürich, 65,60 gulden

KERKHOVEN, bliksemschichten, horror en gothische letters in rood en zwart voor hardcore en gabber; per computer geanimeerde tunnels die eruit zien als het binnenste van een ruimteschip voor techno en vriendelijke, zachte vormen voor het softe mellow. Elke house-soort heeft min of meer zijn eigen vormgeving, al maken de diversiteit en de creativiteit van de ontwerpen het niet altijd makkelijk ze in categorieën in te delen. Flyers, handzame foldertjes die fungeren als de wegwijzer van het partycircuit, platenhoezen en slipmatten voor de draaitafel worden allemaal in passende stijl gemaakt.

Wat vormgeving betreft toont house overeenkomsten met de graffiticultuur: zoals een piece of tag (de 'handtekening' van de artiest) gebonden is aan één locatie en nadrukkelijk een eenmalig karakter heeft, zo worden flyers speciaal gemaakt voor een feest. Ze fungeren als uitnodiging en visitekaartje van de club en de dj's. Ook het ondergrondse en verboden karakter had house aanvankelijk met graffiti gemeen. Maar nu house-party's open en bloot kunnen worden gehouden en data en plaats worden vermeld in tijdschriften die bij AKO en Bruna te koop zijn, is de betekenis van flyers voor het uitgaanscircuit afgenomen. Terwijl het spannende, ondergrondse karakter van house verloren is gegaan, lijkt het 'bovengrondse' circuit de flyer juist ontdekt te hebben.

Van frivool wegwerpartikel zijn ze gepromoveerd tot verzamelobject, waarbij voor zeldzame exemplaren grif geld wordt betaald. Zelfs behoren flyers nu tot het domein van de kunst: een onlangs in het Amsterdamse Stedelijk Museum gehouden tentoonstelling Scanning, met toegepaste kunst en fotografie, toonde flyers van Wall-Russ, wat staat voor visueel ontwerper Walter Russ. En tot de nominaties voor de design-prijs Rotterdam, nu te zien in de Rotterdamse Kunsthal, behoren ook de flyerontwerpen van het Utrechtse bureau Dietwee Ontwerpers.

“We hebben voor de grap meegedaan”, zegt Tirso Francés (29), grafisch ontwerper en samen met Arno Koefoed en Ron Faas verantwoordelijk voor de inzending van Dietwee Ontwerpers. “De eerste flyers maakten we vijf jaar geleden voor een Utrechtse discotheek. Noem het een uit de hand gelopen hobby, als welkome afwisseling van de veel serieuzere jaarverslagen en huisstijlen die we ontwerpen.”

'Flyers bakken', zo noemt Francés de werkwijze, waarbij de foldertjes in korte tijd worden gemaakt met behulp van een Powermac-computer en programma's als Photoshop en Illustrator. Francés wil met een flyer “een bepaald gevoel” overbrengen, of anders gezegd: “een sfeer communiceren”. Met het overbrengen van een boodschap zegt hij minder te maken te hebben. “Je probeert iets te laten zien van de staat waarin je uiteindelijk terechtkomt op een feest.”

Walter Russ (28), van wie flyers te zien waren op de tentoonstelling Scanning in het Stedelijk Museum, zegt bij het maken van flyers niet gebonden te zijn aan het gebruik van computers. “Ik werk met plastic, potlood, verf en computers of videobeelden. Elk materiaal is bruikbaar, als het maar in serie te reproduceren is. Ik ga uit van het idee en zoek het materiaal dat daarbij past”, aldus Russ. “Het is leuk om te kijken hoeveel een apparaat kan hebben. Ik heb wel eens een kopieermachine op hol laten slaan omdat ik hem iets ingewikkelds had gevraagd. Hij liep vast na tien stuks en dan moet je er nog tachtig.”

Of nog meer. De flyers hebben de weg naar de massa gevonden, constateert Russ. “Flyers kom je op steeds meer plekken tegen. Van de week zag ik ze zelfs bij de sociale dienst liggen.”