Voor Unilever-top heeft wieden nu de hoogste prioriteit

ROTTERDAM, 11 FEBR. De overname van National Starch in 1978 was een kanjer voor de Brits-Nederlandse multinational Unilever, die toen vooral consumentenprodukten verkocht, maar in de jaren tachtig door overnames ook zou uitbreiden in cosmetica en reinigingsmiddelen.

Vanochtend kondigde Unilever de verkoop van National Starch aan. De Amerikaanse onderneming kostte in 1978 ongeveer een miljard gulden, een kolossaal bedrag in die jaren. De welkome verbreding van toen is nu een activiteit te veel. Wat de ontvlechting en verkoop oplevert als National Starch samen met drie andere bedrijven op het gebied van chemische specialiteiten wordt verkocht, daarover wilde Unilevers co-voorzitter M. Tabaksblat vanochtend niet speculeren.

De verkoop illustreert de snelheid waarmee zelfs de grootste concerns de bakens verzetten om hun beleggers extra waarde te geven. Ook bedrijven als Unilever, die met voeding en cosmetica klassieke merknamen en winstmakers in huis hebben, veranderen hun organisatie om aan daadkracht te winnen en om met minder activiteiten beter en vooral winstgevender te ondernemen.

De nieuwe co-voorzitter N. FitzGerald tekende eerder voor een ingrijpende stroomlijning van de Unilever-organisatie, die de concurrentiekracht ten opzichte van Danone en Nestlé moet versterken. Tabaksblat en hij kiezen voor merkartikelen op de voedingsmarkt, zeep en cosmetica (Calvin Klein, Elizabeth Arden) en industriële reiniging. Wat Unilever met de miljarden guldens wil doen die de verkoop oplevert, durven beleggers niet te voorspellen. Een nieuwe mega-overname zou in het verschiet kunnen liggen.

Het duo staat niet alleen. De komende dagen zijn meer van dergelijke verkopen en plannen te verwachten wanneer kwakkelende (Philips en KNP BT) en kapitaalkrachtige (Koninklijke Olie) concerns met hun winstcijfers over 1996 en verwachtingen voor dit jaar komen.

De aangekondigde verkoop van het viertal Unilever-dochters overrompelde vanochtend beleggers op de Amsterdamse effectenbeurs. “De markt overdrijft aanzienlijk”, zei een sceptische grote Nederlandse belegger vanochtend toen hij de koerssprong van Unilever op zijn Reuters' scherm zag. “Het woord herstructurering doet wonderen.”

De koers van Unilever, die met Koninklijke Olie en ING de top drie ondernemingen vormt wat betreft beurswaarde in Amsterdam, was tegen het middaguur meer dan vijf procent gestegen tot een record van 330,60 gulden. De koersexplosie slaagde er net niet in de Amsterdamse beursindex door de 'magische' grens van 700 punten te stoten.

Het kwartet bedrijven op het gebied van chemische specialiteiten heeft 15.800 medewerkers en 7,7 miljard gulden omzet. De groep levert negen procent van de concernomzet. Niet alleen National Starch was een overname, ook Quest International is mede gebouwd rondom Naarden International (reuk en smaakstoffen). Verder maken Unichema en Crosfield deel uit van het kwartet.

Unilever heeft de prestigieuze Frans-Angelsaksische zakenbank Lazard in de arm genomen om het verkoopproces - een openbare veiling, naar in financiële kringen wordt aangenomen - te begeleiden.

Tabaksblat deed vanochtend de nodige moeite om aan te geven dat de verkoop van de chemiebedrijven niets te maken heeft met de verscherping van de strategie die FitzGerald vorig jaar op zijn eerste werkdag aankondigde in interviews met The Wall Street Journal en The Sunday Times. Ondernemen is net als tuinieren, suggereerde co-voorzitter FitzGerald toen, en nu heeft wieden hogere prioriteit. Activiteiten die goed zijn voor 20 procent van de omzet zouden worden bekeken, gereorganiseerd of worden verkocht.

FitzGeralds dadendrang stond in schril contrast met de sussende woorden die vervolgens vanuit het Rotterdamse hoofdkantoor werden gesproken over verkopen en afstoten. Pooh, pooh, zo snel gaat het niet, was kort gezegd de reactie. Enthousiaste beleggers dachten daar vorig jaar anders over en stuwden de koers van het concern in rap tempo omhoog. Het 'FitzGerald effect' heette de koerswinst, die een maand later, na het eerste optreden van Philips' nieuwe president C. Boonstra, zijn tegenhanger kreeg in het 'Boonstra effect' op de Philips-aandelenkoers.

Volgens Tabaksblat voldoen overigens bedrijven die samen vijftien procent van Unilevers omzet maken nog niet aan de rendementsdoelstelling. Maar er wordt aan gewerkt. Naast een grote opkoper van bedrijven (27 stuks vorig jaar), is Unilever ook een grote verkoper van dochterondernemingen geworden: 23 vorig jaar.

De timing van het afstoten van het chemisch kwartet wordt onder beleggers toegejuicht. “In de chemie praat iedereen op dit moment met iedereen, een heleboel dingen zijn bespreekbaar”, zegt een Nederlandse belegger. Franse en Duitse chemiereuzen herschikken hun activiteiten en splitsen hun bedrijven. Shell en BP verkochten eerder al hun speciaalchemie-dochters.

Als gegadigden voor de Unilever-dochters vielen vanochtend in Nederlandse financiële kringen direct de namen van DSM en Akzo Nobel. De eerste wil graag uitbreiden buiten de bulkchemie, voor de tweede zou een overname interessant zijn als zij haar farmatak (anticonceptiepil) zou afstoten. Maar deze ontvlechting à la Unilever wil Akzo Nobel volgens de laatste berichten (nog) niet.