Vijftienhonderd klachten over sollicitatieleed

In sollicitatieprocedures gedraagt de werkgever zich meestal correct, soms helemaal fout. Het Meldpunt Sollicitatieklachten in Heerlen noteerde in een maand ruim 1.500 gevallen waarbij het fout ging.

HEERLEN, 11 FEBR. Een steen door de ruit of publiekelijk aan de schandpaal nagelen; allerlei kwade gedachten komen op bij mevrouw Van Kesteren als ze langs het bedrijf fietst dat haar 43-jarige man, magazijnbediende, zo schandelijk heeft behandeld. Hij had een goed sollicitatiegesprek gehad met de directie van het technisch installatiebedrijf. “Wie weet, denk je dan”, vertelt mevrouw van Kesteren aan de telefoniste van het Meldpunt Sollicitatieklachten. “Mijn man zat in de Ziektewet wegens overspannenheid en aan zo'n kans klamp je je helemaal vast. Je leeft van postbestelling naar postbestelling.” Maar de post bezorgde helemaal niets en de depressieve klachten kwamen terug.

Van Kesteren is een van de ruim 1.500 mensen die het telefonisch meldpunt sinds 18 januari hebben gebeld. Ter vergelijking: de vereniging die alle personeelsfunctionarissen vertegenwoordigt behandelt jaarlijks hooguit vijftig schriftelijke klachten. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil gedurende twee maanden inventariseren wat er mis is met de behandeling van sollicitanten.

De klacht van mevrouw Van Kesteren valt in de top 5 die het meldpunt halverwege de proefperiode heeft opgemaakt. Bovenaan staat de klacht dat mensen uitsluitend op grond van hun leeftijd niet door de schifting komen. Geen reactie op de sollicitatiebrief en afspraken die niet worden nagekomen staan respectievelijk twee en drie, gevolgd door afwijzing zonder opgaaf van reden. Discriminatie wegens gezondheid of ziekte staat op een vijfde plaats.

“Ik durf het niet meer, zeggen dat ik rugklachten heb.” De Rotterdamse G. Oosterbeek (42) liet bij een gesprek voor de vacature van beveiligingsbeambte nog weten dat ze ooit tobde met haar gezondheid. “Toen ik het zei, wist ik meteen: dit is mis. Prompt ontving ik een afwijzingsbrief; een heel minderwaardig gevoel krijg je dan.” Voortaan mijdt ze het onderwerp 'gezondheid' in een sollicitatiegesprek. Maar vragen over de 'gaten' in haar curriculum vitae kan ze niet voorkomen.

“Een personeelsfunctionaris behoort niet naar de gezondheidssituatie te vragen”, zegt mr. F. J. Lisman, voormalig personeelsmanager van Akzo en Shell, Hij heeft zich de afgelopen vijftien jaar ontpopt als bestrijder van “voortwoekerende onrechtvaardigheid” van vooral kleine onervaren werkgevers die er niet in slagen elementaire fatsoensnormen in acht te nemen als het gaat om de behandeling van aspirant-werknemers.

Om een klacht als die van Oosterbeek te voorkomen moet de personeelsfunctionaris de kandidaat wat Lisman betreft pas medisch laten keuren nadat de keuze is gemaakt. “Maar laten we eerlijk zijn: de werkgever verzint dan wel een andere reden om een kandidaat af te wijzen. Ze hebben de mensen voor het uitzoeken. Dat maakt gemakzuchtig, wat leidt tot onzorgvuldig en incorrect gedrag.”

In opdracht van het vorige kabinet stelde Lisman een sollicitatiecode op, bestaande uit tien eenvoudige en vanzelfsprekende fatsoensregels. “Zo'n code staat of valt met sancties”, zegt Lisman. Als de regels niet worden nageleefd, zou een landelijke codecommissie sancties kunnen uitdelen door bijvoorbeeld een bedrijf dat in de fout gaat in de plaatselijke krant in de schijnwerpers te zetten. Maar zover is het nog lang niet.

De meest gehoorde klachten op het meldpunt komen overeen met de regels die Lisman ter voorkoming daarvan heeft opgesteld. Veel zijn terug te voeren op de wijze waarop werkgever en sollicitant elkaar informeren. Brieven dienen gewoon beantwoord te worden voor een in de personeelsadvertentie duidelijk vermelde datum. “Dan zijn die stompzinninge ontvangstbevestigingen ook niet meer nodig”, gelooft Lisman. Bij een eventuele afwijzing kan de werkgever in een paar zinnen aangeven waarom de sollicitant het niet geworden is. “Alleen al schrijven dat er 633 mensen hebben gesolliciteerd is zeer informatief.” Verder houdt de werkgever de brievenschrijver op de hoogte van eventuele tweede en volgende ronden en gaat hij niet bij derden informeren over de kwaliteit van de kandidaat, voordat deze daar uitdrukkelijk toestemming voor heeft gegeven.

Dat ging mis bij V. Lienden: “Mijn laatste werkgever mochten ze wat mij betreft bellen, maar ze hebben ook referenties opgevraagd bij eerdere werkgevers”, zegt hij aarzelend. “Is dat eigenlijk wel een terechte klacht?” Lienden solliciteerde bij een uitzendbureau dat is gespecialiseerd in werk voor sociale diensten. “Dan krijgen we een beter beeld van je”, had het bureau tegen Lienden als verklaring opgegeven voor het uitvoerig natrekken van zijn cv. Het resultaat was een afwijzing.

Tegen de meest voorkomende klacht, leeftijdsdiscriminatie, kan ook de sollicitatiecode van Lisman niet op. Om het noemen van de leeftijd kan de sollicitant immers niet heen. “Vaak is het verwijt van de werkgever dat de kandidaat te oud is ook heel legitiem”, meent Lisman. “Denk aan een jong yuppig softwarebedrijf waar de directeur met 35 jaar de oudste werknemer is. Iemand van 42 zou waarschijnlijk niet in het team passen.”

“Tweeënveertig en dan al afgeschreven”, zucht K. van Beuningen aan de andere kant van de telefoon. Hij beweert de schifting door de werkgever niet eens gehaald te hebben, want hij werd wegens zijn leeftijd al bij het arbeidsbureau afgewezen. Van Beuningen vertelt het op klaaglijke toon, en geeft toe: “Misschien hebben mensen toch gelijk als ze zeggen dat je steeds meer gaat zeuren als je ouder wordt.” Op verzoek van de bellers zijn hun namen gefingeerd.

Sollicitatieklachten top 5

Inventarisatie van 1500 meldingen door het Meldpunt Sollicatieklachten leverde de volgende top 5 op: Discriminatie wegens leeftijd: 23 procent; Geen reactie op sollicitatiebrief: 14,4 procent; Afspraken worden niet nagekomen: 8,1 procent; Geen motivering van afwijzing: 6,2 procent; Discriminatie wegens gezondheid: 5,1 procent