IJburg is ongeïnspireerde bulldozerplanologie

Binnenkort kunnen de Amsterdammers zich in een referendum uitspreken over de nieuwe woonwijk IJburg in het IJmeer. Daarbij gaat het volgens Duco Stadig over meer dan IJburg: de toekomst van Amsterdam staat op het spel, want voor een vitale stad is IJburg onmisbaar. Als het doorgaat wordt het een van de meest milieuvriendelijke wijken van Nederland. Jan Bonjer bestrijdt dat: IJburg is overbodig en uitvoering van het fantasieloze plan verstoort stad en natuur. Voor de zoveelste keer dreigt waardevol natuurbezit te worden opgeofferd aan verstedelijking.

Een kattebelletje van terreinbeheerder Wim Vons van Natuurmonumenten dwarrelt op tafel. Of er nog iemand is die zich realiseert dat het gedeelte van het IJmeer waar woningbouw is gepland een van de laatste ondiepe delen van de voormalige Zuiderzee is? Dat juist daar van oudsher een paaiplaats is voor vissen. En of deze kraamkamer er nu ook aan moet geloven?

's Middags in Amsterdam staat tijdens een forumdiscussie een heer van Heemschut op. In een paar minuten schetst hij hoe Buiten-IJ en IJmeer historische betekenis hebben als open verbinding van stad en landschap, hoe in dit gebied de stad en de wijde wereld elkaar ontmoeten.

Het zijn vrijwel stille getuigen in een rumoerig debat over de bouw van 18.000 woningen in een kerngebied van de Ecologische Hoofdstructuur. Met heel veel pijn en moeite hebben gemeente, provincie en rijk elkaar nu gevonden in een bezweringsformule. Die luidt dat het niet aannemelijk, vermoedelijk ongewenst, is IJburg uit te laten groeien tot 40.000 woningen. Daarmee is het dreigend perspectief van een stedenband tussen Amsterdam en Almere, een gewisse nekslag voor het IJmeer, naar de achtergrond van de discussie verdreven. De natuur haalt even opgelucht adem.

Vraag is nu of die eerste (en laatste) stedebouwkundige stap in het water moet worden gezet. De planologische voorgeschiedenis van IJburg en ook de huidige discussie bieden nauwelijks ruimte voor de vraag naar de noodzaak van deze stadsuitbreiding (of liever gezegd: uitbreiding met een stad met evenveel inwoners als Middelburg). De gemeente Amsterdam schermt met de beladen term woningnood, waar het gaat om de legitieme behoefte ruimer te wonen en kinderen de kans te geven eerder het huis uit te gaan.

In het cijfermateriaal waarop IJburg wordt gefundeerd, zijn de laatste neerwaartse bijstellingen van de bevolkingsprognoses en woonbehoefteramingen nog niet verwerkt, zo betoogde D. Schuiling, universitair docent van het Amsterdamse Planologisch Demografisch Instituut vorige week.

De melding dat er in de hoofdstad 100.000 woningenzoekenden zijn, is het resultaat van de enquêtevraag of men plannen heeft binnen twee jaar te verhuizen. Aangezien Nederlanders gemiddeld een keer per zeven jaar verhuizen en Amsterdam ruim 700.000 inwoners telt, heeft de uitslag van 100.000 woningzoekenden geen speciale betekenis. Amsterdam blijkt daarmee geheel normaal te zijn, of men dat ambieert of niet.

Laten we voor het gemak de noodzakelijke uitbreiding met 18.000 woningen tot 2010 als uitgangspunt kiezen. Dan valt in de planontwikkeling een groot gebrek aan creativiteit op. Afgelopen week toonde het rapport 'Van ruimtegebrek naar ruimtegebrek' van het Milieucentrum Amsterdam aan hoeveel onbenutte kansen er binnen de stad liggen. Onbegrijpelijk hoe lang het duurt totdat bijvoorbeeld het NSM-terrein en Marine-terrein worden gebruikt voor woningbouw.

En ook de planontwikkeling voor de rand van de stad is ongeïnspireerd. Als de overheden vroegtijdig ruimte hadden geboden aan andere denkrichtingen en disciplines, was het heel goed denkbaar dat er nu een plan voor het IJmeer lag dat stad en natuur versterkt in plaats van verstoort. IJburg is in die zin een gemiste kans; het ontwerp volgt de logica van de bulldozer.

Omdat de tijd dringt en geen alternatieven voor IJburg zijn ontwikkeld, zet de bulldozer zich nu in beweging richting IJmeer. Daar dreigt voor de zoveelste keer een landschap, in dit geval overwegend natte natuur, aan de verstedelijking te worden opgeofferd.

Het stadsbestuur vindt de rechtvaardiging voor de vernietiging in het bagatelliseren van de natuurwaarden van het IJmeer. De indrukwekkende inventarisatie van flora en fauna van de eigen stadsecologische dienst wordt platgewalst.

Het referendum op 19 maart aanstaande biedt de bevolking de kans aan de noodrem te trekken. En dat is echt een correctie op het laatste moment, waarmee voor IJburg en referendum nadrukkelijk het gezegde 'Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald' van toepassing is.