Debat ontbrandt in Israel over Libanon

De discussie in Israel over een terugtrekking uit Libanon, die is ontketend door de dood van 73 militairen bij het neerstorten van twee legerhelikopters, is “een grote overwinning voor Hezbollah”. Dat heeft een leider van de fundamentalistisch-shi'itische Libanese beweging, Naim Kassem, tegenover de Iraanse televisie gezegd. Kassem wilde niet zeggen wat Hezbollah zou doen, als Israel zich inderdaad unilateraal uit Libanon zou terugtrekken. Hezbollah strijdt met Iraanse en Syrische steun gewapenderhand tegen de Israelische aanwezigheid in Zuid-Libanon.

TEL AVIV, 11 FEBR. De dood van 73 soldaten en officieren bij het neerstorten, vorige week, van twee helikopters op weg naar de 'veiligheidszone' in Zuid-Libanon, heeft het Israelische denken over het bezet houden van dat gebied in beweging gebracht. Het is een voor de nabestaanden tragisch verschijnsel in de Israelische politiek dat er na dergelijke schokken politici opstaan die het lef hebben taboes aan te vechten. Het sneuvelen van circa 2.500 soldaten tijdens de Grote Verzoendagoorlog was het voorspel tot de uiteindelijke opgave van de hele Sinaï-woestijn voor vrede met Egypte. De dood van ongeveer 600 soldaten bezegelde de in 1982 gelanceerde Libanese oorlog. De last van de intifadah, de Palestijnse volksopstand, opende de weg voor het akkoord van Oslo.

Het ongeluk met de twee helikopters en de daarop volgende nationale rouw kunnen een nieuwe fase in Israels houding ten aanzien van de Libanese problematiek markeren. De schok die door het Israelische volk ging toen bekend werd dat 73 soldaten in luttele seconden het leven hadden verloren, riep herinneringen op aan de somberste bladzijden uit Israels geschiedenis. Nooit eerder was er voor de dodelijke gevolgen van een militair ongeluk nationale rouw afgekondigd. De intensiteit waarmee de media de doden en achtergebleven familieleden in het nationale brandpunt plaatsten, was zo groot dat dit verschijnsel nu ook kritisch wordt bekeken.

Het is uitzonderlijk dat nog tijdens de een week durende rouwperiode in Likud en de Arbeidspartij politici opstonden die voor een nieuwe benadering van de aanwezigheid van het Israelische leger in Zuid-Libanon pleitten. Jossi Beilin (een van de architecten van Oslo, Arbeidspartij) en Michael Eitan (Likud) vonden elkaar in het formuleren van een nieuwe aanpak. Zij vonden steun bij Gideon Ezra, een nieuw, fris denkende parlementariër van Likud, die als ex-tweede man van de de binnenlandse veiligheidsdienst Shin-Bet voldoende zelfvertrouwen heeft om tegen vooroordelen in zijn eigen partij in te gaan.

Typerend voor de ideologische verwarring in de Israelische politiek is dat beide grote partijen verdeeld zijn over het “eenzijdig ontruimen van de veiligheidszone met een vorm van veiligheidsgaranties”. Gisteren kwamen tegenstanders uit beide partijen bij elkaar om het lek in de oude veiligheidsconceptie te dichten. Een vanmorgen in de krant Ma'ariv gepubliceerde opiniepeiling wijst uit dat de opposanten met 79 procent van de Israeliërs achter zich op dik ijs staan. Zelfs een duif als Jossi Sarid, voorzitter van de Burgerrechtenpartij, stond op tegen de Beilins en Eitans die het in hun hoofd halen de inwoners van Noord-Israel tot proefkonijnen te maken van een onverantwoordelijk terugtrekkingssyndroom.

De discussie is echter op gang gekomen, met als uitgangspunt bij de voorstanders van terugtrekking dat Hezbollah van Israel een te hoge prijs in de 'veiligheidszone' bedwingt. Sedert de op zichzelf al ongelukkig verlopen Libanese oorlog - 1982-1984 - zijn bij de verdediging van de burgers in Noord-Israel in Zuid-Libanon rond de 400 soldaten gedood en ruim driemaal zoveel gewond. Israelische publicisten vergelijken Israels militaire aanwezigheid in Libanon met die van de Amerikanen in Vietnam. Avigdor Kahalani, de minister van Binnenlandse Veiligheid, had het nog voor het neerstorten van de helikopters over “onze soldaten die als schietschijven voor Hezbollah-schutters in Zuid-Libanon” dienen.

De 'nieuwe denkers' stellen dat het onverantwoordelijk is te wachten op een vredesregeling met Syrië alvorens de Libanese problematiek door een andere bril te bekijken dan totdusverre is gedaan. Hun benadering varieert van unilateraal terugtrekken tot ontruiming van de veiligheidszone in ruil voor de legering van een internationale troepenmacht in het verlaten gebied als veiligheidsgarantie.

De 'nieuwe denkers' baseren hun benadering op het idee dat de 'vrijheidsstrijd' van Hezbollah zijn bestaansreden verliest zodra de laatste Israelische soldaat uit Libanon is vertrokken. Hezbollah zou volgens deze redenering de steun van een belangrijk deel van het Libanese volk verliezen als het de strijd na de 'bevrijding van Libanon van de Israelische bezetter' naar Israelisch grondgebied zou verplaatsen. Efraim Sneh, kandidaat voor het leiderschap van de Arbeidspartij, zegt dat Israel na terugtrekking zijn handen vrij heeft om de economische infrastructuur van Libanon systematisch aan te vallen indien Hezbollah de strijd voortzet.

Onder de voorstanders van terugtrekking uit Zuid-Libanon zijn ook kopstukken van de Derde Weg partij in de regering-Netanyahu. Minister Kahalani is voor zo'n Israelische strategische zet om de kwestie van Zuid-Libanon te ontkoppelen van de problematiek rond Hoogvlakte van Golan. Voor hem heeft behoud van de Golan hoge prioriteit. Als Israel eenmaal is verlost van de pijn van Zuid-Libanon, zal volgens zijn kijk op de situatie de aandrang om gelijktijdig met Syrië over de Golan en Libanon te onderhandelen afnemen.

Premier Netanyahu zal deze week uitvoerig met de Amerikaanse president Bill Clinton in het Witte Huis nagaan onder welke voorwaarden het vredesoverleg met Syrië kan worden hervat. Indien zou blijken dat daarvoor een basis is, lijken de 'nieuwe denkers' te laat op het toneel te zijn verschenen om de gang van zaken tussen Israel en Syrië en dus over Libanon te kunnen beïnvloeden. Koppeling van de Golan aan de Libanese kwestie blijft dan uitgangspunt voor Israelisch-Syrisch vredesoverleg. Mocht het vredesoverleg tussen Jeruzalem en Damascus niet opnieuw tot leven kunnen worden gebracht, dan wint de optie van de 'nieuwe denkers' aan gewicht - mits de VS zich erachter plaatsen.

Nu is dat nog niet het geval. In korte tijd heeft de Amerikaanse ambassadeur Martin Indyk zich tweemaal in het openbaar tegen unilateraal terugtrekken uit de veiligheidszone uitgesproken. “De vloek van Libanon” zoals een invloedrijke publicist deze week in Ha'arets schreef ligt dus nog over het Israelische volk, dat hypergevoelig is geworden voor iedere soldaat die in Libanon wordt gedood of gewond.